Mehtabta Leylekler

Dört beyitte gökyüzü bir göle, yıldızlar o gölün böceklerine dönüşüyor. Kıyıdaki leylekler avlanmıyor; şiir de sorusunu cevaplamadan ilk beytinin dizesini tekrar ederek kapanıyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kenâr-ı âba dizilmiş, sükûn ile bekler

   Füsûn-ı mâha dalan pür-hayâl leylekler...

   1Su kıyısına dizilmiş, sessizce bekler

   2ayın büyüsüne dalan hayal dolu leylekler...

   İki dize bir tablo kuruyor: kıyı, sessizlik, bekleyiş. “Füsûn-ı mâh” ayın büyüsü demek ve leylekler ona “dalmış” — bakmakla kalmıyor, içine giriyor. “Pür-hayâl” hem hayal dolu hem dalgın anlamında; kuşları düşünen varlıklar hâline getiriyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Havâda bir gölü tanzir eder semâ bu gece

   Onun böcekleri gûyâ nücûmdur yekser...

   1Gökyüzü bu gece havada bir göle benziyor;

   2onun böcekleri de sanki baştan sona yıldızlar...

   Beyit gökyüzünü suya çeviriyor: “tanzîr” benzetme, örnekseme demek. Göl bir kez kurulunca yıldızlar zorunlu olarak su böceği oluyor — benzetmenin kendi mantığı ikinci dizeyi getiriyor. “Yekser” baştan sona demek; yani gökten geriye benzetmeye katılmayan bir parça kalmıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Neden bu âb-ı semâvîde avlananlar yok

   Bu haşr-ı nûr-ı hüveynâtı hangi kuşlar yer?

   1Neden bu göksel suda avlanan kimse yok,

   2bu ışıktan böcek kalabalığını hangi kuşlar yer?

   Gökyüzü göksel bir suya dönüştürüldükten sonra bu suda neden avlanan bulunmadığı sorulur. Yıldızlar ‘ışıktan küçük canlıların kalabalığı’ diye bir araya getirilir; ikinci soru onları hangi kuşların yiyeceğini açık bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Eder bu hikmete gûyâ ki vakf-ı rûh u nazar

   Füsûn-ı mâha dalan pür-hayâl leylekler.

   1Bu hikmete sanki ruhunu ve bakışını adamış

   2ayın büyüsüne dalan hayal dolu leylekler.

   Son beyit soruyu cevaplamaz, ilk beytin ikinci dizesini geri getirir. ‘Vakf-ı rûh u nazar’ leyleklerin ruhlarını ve bakışlarını bu hikmete adadığını söyler. Hikmetin ne olduğu tek bir bilmeceye indirgenmez; kuşlar seyre dalmışken şiir de cevap vermeden biter.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle