Hilâl-i Semen

Çocuklukta büyükanneyle seyredilen yeni ayı, ölümden sonra da süren bir bakış ve dua hatırasına dönüştüren şiir; hilalde geçmişi, sevgilinin gözünde ise geleceği arar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Daha pek yavru, pek küçükken ben,

   Büyük annem tutardı alnımdan.

   “- Bana bak, böyle dilberim” derdi.

   Sonra mâh-ı nev-incilâya bakar,

   Leb-i mağmûmu bir bükâ saklar,

   Bir hitâb-î semâyi dinlerdi.

   1Ben daha çok küçük bir çocukken

   2büyükannem alnımdan tutardı.

   3‘Bana böyle bak, güzelim,’ derdi.

   4Sonra yeni beliren aya bakar,

   5kederli dudağını bir ağlayış örter,

   6ve gökten gelen bir seslenişi dinlerdi.

   Büyükanne çocuğun yüzünü kendisine çevirirken hemen ardından göğe yönelir; insan bakışı ile hilal aynı hatıra çerçevesine girer. Ağlayışın kederli dudağı örtmesi ve göksel hitabın dinlenmesi, kişisel hüznü dua ile yas arasında kutsal bir sessizliğe taşır.

   Bütün bend yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ey hayatımda her doğan derdi

   Kalbeden bir ziyâ-yi hissîye,

   Bu duâsiydi eski bir rûhun

   Sis ve zulmette gizli âtiyye.

   1Ey hayatımda doğan her acıyı

   2duygulu bir ışığa dönüştüren varlık,

   3bu, yaşlı bir ruhun

   4sis ve karanlıkta gizlenen geleceğe duasıydı.

   Hayatta doğan her derdi duygusal bir ışığa dönüştüren varlığa seslenilir. Bu dönüşüm, yaşlı bir ruhun sis ve karanlıkta saklanan geleceğe yönelttiği duasıdır; büyükanne hatırası böylece yalnız geçmişte kalmaz, çocuğun henüz bilinmeyen ömrüne uzanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Leyle-î gayb, sırr-ı müstakbel,

   Çeşm-i sâfında hasta bir çocuğun

   Gizli fecrin ziyâlarından emel,

   Bir tesellî-î mihribân alacak,

   O harâbât-ı târ ü sâkitiye

   Doğacak belki bir ziyâ-yı şafak.

   1Bilinmeyenin gecesi, geleceğin sırrı,

   2hasta bir çocuğun duru gözlerinde

   3gizli şafağın ışıklarından umut

   4ve şefkatli bir teselli bulacaktı;

   5o karanlık ve sessiz yıkıntıya

   6belki bir şafak ışığı doğacaktı.

   Bilinmeyenin gecesi ve geleceğin sırrı, hasta çocuğun duru gözünde gizli şafaktan umut ve şefkatli teselli alacaktır. Karanlık, sessiz yıkıntıya doğması beklenen şafak ışığı kesin bilgi değil, gözün berraklığında taşınan kırılgan gelecek ümididir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Böyle her nev-hilâli seyretti,

   O soluk göz ki şimdi topraktan

   Seyreder başka bir hilâl-i semen,

   1Her yeni hilali işte böyle seyretti

   2şimdi toprağın altından bakan o solgun göz

   3başka, yasemin renkli bir hilali seyrediyor.

   Her yeni hilali seyreden solgun göz artık toprağın altından başka, yasemin renkli bir hilale bakar. Üç dizelik cümle ölümü bakışın kesilmesi değil yön değiştirmesi olarak hayal eder; büyükanne ile ay arasındaki ilişki mezarın ötesine taşınır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ben ki efsâne-î tahayyülden

   Hep hayatımda bir emel taşıdım

   O solan şi’r-i sâf ü mağmumumu

   Hep o mazîyle duymak isterdim,

   Gözünün samt-ı pür-füsûnunda.

   1Ben ise hayalin kurduğu efsaneden

   2hayatım boyunca bir umut taşıdım;

   3o solmakta olan temiz ve hüzünlü şiirimi

   4hep o geçmişle birlikte,

   5senin gözündeki büyü dolu sessizlikte duymak isterdim.

   Konuşucu hayalin kurduğu efsaneden hayat boyu bir emel taşır ve solan, temiz, hüzünlü şiirini geçmişle birlikte sevgilinin gözündeki büyülü sessizlikte duymak ister. Çocukluk anısı böylece şiirsel benliğin sürekliliğini sağlayan iç sese dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Gel bu şâmın gümüş sükûtunda

   Bu sadeften hilâle karşı senin

   Bir yeşil bûse saklayan gözünün

   Göreyim cennetinde âtimi.

   1Gel, bu akşamın gümüş renkli sessizliğinde

   2sedefi andıran bu hilalin karşısında,

   3yeşil bir öpücük saklayan gözünün

   4cennetinde kendi geleceğimi göreyim.

   Son cümle geçmişteki büyükanne bakışından şimdiki sevgilinin gözüne geçer. Gümüş akşam, sedef hilal ve gözde saklanan yeşil öpücük renkli bir gelecek mekânı kurar; şair kendi yarınını sevilen gözün cennetinde görmeyi ister.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle