Dedikodu

Süheylâ, Eleni, Melâhat ve Muallâ çevresinde dolaşan söylentileri art arda sorularla reddeden konuşan, en sonunda yeni bir hikâyeyi kendisi gündeme getirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kim söylemiş beni

   Süheylâ'ya vurulmuşum diye?

   1Kim söylemiş beni

   2Süheylâ'ya vurulmuşum diye?

   İlk soru dedikodunun kaynağını arar, ama adı verilen tek kişi Süheylâ'dır. “Vurulmuşum” çekimi rivayet kipindedir; konuşan kendi duygusunu bile başkasının ağzından duymuş gibi aktarmak zorunda kalır. İnkâr daha ilk iki dizede söylentinin diline yaslanmış olur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kim görmüş, ama kim,

   Eleni'yi öptüğümü,

   Yüksekkaldırımda, güpegündüz?

   1Kim görmüş, ama kim,

   2Eleni'yi öptüğümü,

   3Yüksekkaldırımda, gündüz gözüyle?

   İkinci soru “kim görmüş, ama kim” diye ikiye katlanarak tanık talebine dönüşür. Ardından reddedilmesi gereken ayrıntılar tek tek sayılır: kişi, sokak ve vakit. “Güpegündüz” sözü savunmayı zayıflatır, çünkü inkâr edilen sahneyi bu kadar ayrıntılı tarif eden konuşanın kendisidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Melâhat'i almışım da sonra

   Alemdara gitmişim, öyle mi?

   Onu sonra anlatırım, fakat

   Kimin bacağını sıkmışım tramvayda?

   1Melâhat'i almışım da sonra

   2Alemdara gitmişim, öyle mi?

   3Onu sonra anlatırım, fakat

   4Kimin bacağını sıkmışım tramvayda?

   Burada soru kipi alaycılaşır: “öyle mi” eki iddiayı önce tekrarlar, sonra küçümser. Hemen ardından araya bir söz verilir — “onu sonra anlatırım” — ve inkâr bir anda anlatma vaadine dönüşür. “Fakat” bağlacı yeni bir soru getirir; tramvaydaki temas da listeye eklenmiş olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gûya bir de Galataya dadanmışız;

   Kafaları çekip çekip

   Orada alıyormuşuz soluğu;

   1Gûya bir de Galataya dadanmışız;

   2Kafaları çekip çekip

   3Orada alıyormuşuz soluğu;

   Bu bölümde çekim tekilden çoğula geçer: “dadanmışız”, “alıyormuşuz”. Suçlama artık yalnız konuşana değil bir gruba yöneliktir ve “gûya” sözcüğü rivayeti baştan işaretler. Galata, kafa çekmek ve soluğu almak zinciri de dedikoduyu tek bir olaydan çıkarıp alışkanlık iddiasına yükseltir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Geç bunları, anam babam, geç;

   Geç bunları bir kalem;

   Bilirim ben yaptığımı.

   1Geç bunları, anam babam, geç;

   2Geç bunları bir kalem;

   3Bilirim ben yaptığımı.

   Soru dizisi burada kesilir ve emir kipine geçilir: “geç” iki dizede üç kez yinelenir. “Anam babam” seslenişi savunmayı resmî olmaktan çıkarıp yalvarışa yaklaştırır. Kapanış dizesi ise inkârı büsbütün bırakır; konuşan suçsuz olduğunu değil, hesabın kendisine ait olduğunu söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ya o, Muallâ'yı sandala atıp,

   “Ruhumda hicranın”ı söyletme hikâyesi?

   1Ya o, Muallâ'yı sandala atıp,

   2“Ruhumda hicranın”ı söyletme hikâyesi?

   Son iki dize soruya döner, ama bu kez söylentiyi ortaya atan konuşanın kendisidir. “Ya o” kalıbı unutulmuş bir maddeyi hatırlatır gibi işler. Sandal, şarkı adı ve “söyletme” fiili yeni bir sahneyi bütün ayrıntısıyla kurar; susturulmak istenen dedikodu böylece konuşanın ağzından sürer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle