Fâş Oldı Bütün Âleme Esrâr Tuyıldı

Bir gecenin gizli işlerinin bütün âleme yayılmasını anlatan gazel, halkın ağzındaki efsaneden ikiyüzlülerin kulağına erişen habere; sevgilinin evde kalışını artık inkâr edememeye ilerler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Fâş oldı bütün âleme esrâr tuyıldı

   İtdiklerimiz dün gice ey yâr tuyıldı

   1Sırlar bütün dünyaya yayıldı, duyuldu;

   2ey sevgili, dün gece yaptıklarımız duyuldu.

   Redif gibi yinelenen “duyuldu” sözü gizliliğin her beyitte biraz daha çözülmesini sağlar. İlk açıklama, bir önceki gecenin özel eylemlerini bütün âlemin ortak bilgisine dönüştürür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Efsâne gibi gezmede halkıñ deheninde

   Eyvâh ki ol gizledigim kâr tuyıldı

   1Halkın ağzında bir efsane gibi dolaşıyor;

   2eyvah, gizlediğim iş duyuldu.

   Gizlenen olay halkın ağzında efsane gibi dolaşır; mahrem gerçek anlatıldıkça değişebilen kamusal hikâyeye dönüşür. “Eyvah” ünlemi konuşucunun yayılmayı durduramayışını kaydeder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ta'n eyleyene biz ne disek şimdi ne yapsak

   Meydâna çıkup işte nemiz var tuyıldı

   1Bizi ayıplayana şimdi ne desek, ne yapsak?

   2Ortaya çıktı; elimizde ne varsa duyuldu.

   Ayıplayanlara verilecek cevap ve yapılacak hareket kalmamıştır; eldeki her şey meydana çıkmıştır. Savunma soruları, suçlamanın içeriğinden çok görünürlüğün yarattığı çaresizliği öne çıkarır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bir bir irişüp gûşuna erbâb-ı nifâkıñ

   Hep tutduğımız gizlice reftâr tuyıldı

   1Haber ikiyüzlülerin kulağına birer birer ulaştı;

   2gizlice tuttuğumuz bütün davranışlar duyuldu.

   İkiyüzlülerin kulağına haber parça parça ulaşır, gizli tutulan davranışların bütünü açığa çıkar. Kulak ve yürüyüş imgeleri, dedikodunun iz sürerek ilerleyen toplumsal mekanizmasını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ol mâh gelüp hânede kalmış gice Fâzıl

   Şimden-gerû var eyleme efkâr tuyıldı

   1Ey Fâzıl, o ay yüzlü gelip gece evde kalmış;

   2bundan sonra inkâr etmeyi düşünme, duyuldu.

   Makta ay yüzlü sevgilinin gece evde kalışını artık inkâr edilemez son kanıt olarak sunar. Fâzıl'a verilen “inkârı düşünme” öğüdü gizliliğin tamamen sona erdiğini kabul eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle