İstanbul Türküsü

Şairin kendini adıyla sanıyla şiire koyup, Rumelihisarı'na oturup halk türküsü söylediği; şehrin içindeki yalnızlığı türkü kalıbıyla anlattığı şiir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   İstanbul'da, Boğaziçi'nde,

   Bir fakir Orhan Veli'yim;

   Veli'nin oğluyum,

   Târifsiz kederler içinde.

   1İstanbul'da, Boğaziçi'nde

   2yoksul bir Orhan Veli'yim;

   3Veli'nin oğluyum,

   4anlatılamaz kederler içindeyim.

   Şair kendini bir nüfus kaydı gibi tanıtıyor: yer, ad, baba adı. Divan şiirinin mahlas geleneğini alıp bir kimlik beyanına çeviriyor — ve “tarifsiz” diyerek anlatamayacağını baştan söylüyor.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Urumelihisarı'na oturmuşum;

   Oturmuş da bir türkü tutturmuşum:

   1Rumelihisarı'na oturmuşum;

   2oturmuş, bir türkü tutturmuşum:

   İki dize de aynı sesle bitiyor ve halk türküsünün tekrarlı açılışını taklit ediyor. Şair artık kendi sesiyle değil, türkünün sesiyle konuşacak.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   "İstanbul'un mermer taşları;

   Başıma da konuyor, konuyor aman, martı kuşları;

   Gözlerimden boşanır hicran yaşları;

   Edalım,

   Senin yüzünden bu hâlim."

   1“İstanbul'un mermer taşları;

   2başıma martı kuşları konuyor;

   3gözlerimden ayrılık yaşları boşanıyor.

   4Edalım,

   5bu hâlim senin yüzünden.”

   Türkü kalıbı hazır: mermer taş, martı, hicran yaşı. Orhan Veli bu klişeleri düzeltmeye kalkmıyor, olduğu gibi alıyor; çünkü garipliğin dili zaten hazır kalıplarla konuşur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   "İstanbul'un orta yeri sinama;

   Garipliğim, mahzunluğum duyurmayın anama;

   El konuşur, sevişirmiş; bana ne?

   Sevdalım,

   Boynuna vebâlim."

   1“İstanbul'un orta yeri sinema;

   2garipliğimi, hüznümü anneme duyurmayın.

   3Başkaları konuşup sevişiyormuş; bana ne?

   4Sevdalım,

   5vebalim boynuna.”

   “Anama duyurmayın” dizesi kıskançlığın yanına aileden saklama isteğini getiriyor; bunun nedeni açıklanmıyor. “Bana ne?” sözü ise anlatıcının kıskançlığını bastırmaya çalıştığı kısa bir geri çekilme gibi duruyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   İstanbul'da, Boğaziçi'ndeyim;

   Bir fakir Orhan Veli;

   Veli'nin oğlu;

   Târifsiz kederler içindeyim.

   1İstanbul'da, Boğaziçi'ndeyim;

   2yoksul bir Orhan Veli,

   3Veli'nin oğlu;

   4anlatılamaz kederler içindeyim.

   Açılış neredeyse birebir dönüyor ama zaman kipi değişiyor: “oğluyum” yerine “oğlu”. Türküyü söyledikten sonra şair kendinden üçüncü kişi gibi söz edebiliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle