Ben O Perverde-i Gehvâre-i İzz ü Câhım

Sarayda yetişmiş ve hüneriyle övünen şair, aynı anda arzusundan mahrum, belaya mecbur ve iki dünyada mahlûka yönelmeyen bir gönül eri olduğunu söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ben o perverde-i gehvâre-i izz ü câhım

   Terbiyet-yâfte-i hâs-serây-ı şâhım

   1Ben şeref ve makam beşiğinde yetiştirilen kişiyim;

   2hükümdarın özel sarayında terbiye edildim.

   Açılış toplumsal kimliği beşik ve eğitimle kurar. Şair, şeref ortamında büyüdüğünü ve saray terbiyesi aldığını açık öz geçmiş gibi sunar; iki mısra da ‘-ım’ ekiyle kapanarak kimliği üst üste iki unvanla mühürler.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hünerim şa'şa'a-pîrâ-yı fezâ-yı irfân

   Çarh-ı vâlâ-yı kemâlâtda yektâ mâhım

   1Hünerim irfan alanını parıltıyla süsler;

   2olgunlukların yüksek göğünde eşsiz bir ayım.

   Hüner irfan göğünü parlatır; şair kendini kemal feleğinde tek aya benzetir. Bu yüksek benlik iddiası eğitim anlatısını sanatsal yetkinliğe taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ben ki mahrûm-ı hevâ vü hevesim nâ-kâmım

   Ben ki me'yûs-ı husûl-ı emel-i dil-hâhım

   1Ben arzu ve hevesten mahrum, muradına ermemiş kişiyim;

   2gönlümün istediği emele ulaşmaktan ümitsizim.

   Övünçten sonra nâ-kâmlık gelir. Yinelenen ‘ben ki’ kalıbı açılıştaki övünç cümlelerinin biçimini alıp içini yoksunlukla doldurur; saray ve hüner sermayesi kişisel muradı sağlamamıştır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ya'nî tâ rûz-ı belâdan berü mecbûr-ı belâ

   Mübtelâ-yı elem-i aşk u gam-ı cângâhım

   1Yani bela gününden beri belaya mecburum;

   2aşk acısına ve can evime inen gama tutulmuşum.

   Bela gününden beri mecburiyet vurgusu, aşk acısını seçilmiş macera olmaktan çıkarır. ‘Ya'nî’ ile açılan beyit önceki ümitsizliğin gerekçesi gibi okunur; ‘cângâh’ gamın hedefini can noktasına indirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Matlabım iki cihân içre degildir mahlûk

   Fâzıl-ı dil-şüde-i ehl-i dil ü âgâhım

   1İki dünyada isteğim yaratılmış bir varlık değildir;

   2ben gönlünü yitirmiş Fâzıl, gönül ve bilgi ehliyim.

   Makta iki dünyadaki isteğin mahlûk olmadığını bildirir; yöneliş yaratılmışın ötesinedir. Dil-şüde ve âgâh sıfatları aşk kaybıyla bilgiyi birleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle