Kanlı Zâlim Didiler Gamze-i Ayyâşıñ İçün

Sevgilinin gamzesi kanlı zalim, kaşı hançerdir; yaş tartışması gözyaşıyla birleşir ve Yusuf kuyusu üzerinden kurtuluş talebine dönüşür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kanlı zâlim didiler gamze-i ayyâşıñ içün

   Hançer-i sîne-şiken söylediler kaşıñ içün

   1Sarhoş yan bakışın için “kanlı zalim” dediler;

   2kaşın için de göğüs kıran hançer söylediler.

   Gamze sarhoş ve kanlı zalim, kaş göğüs kıran hançerdir. İlk beyit yüzün iki unsurunu ayrı suçlama cümleleriyle yargı sahnesine çıkarır ve güzellikle yaralamayı aynı yüzde birleştirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kimi on dört kimi on beş didi uşşâk hele

   Kaldılar şübhede ömrüm bu gice yaşıñ içün

   1Âşıkların kimi on dört, kimi on beş dedi;

   2ömrüm, bu gece yaşın konusunda şüphede kaldılar.

   Sevgilinin yaşı on dörtle on beş arasında tartışılır. “Yaş” sözü sonraki beyitte gözyaşına açılarak biyolojik yaş ile ağlayan göz arasında ses köprüsü kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sen dahı bârî töken nakd-i sirişkiñ zîrâ

   Bu sitemler seniñ ey dîde bütün yaşıñ içün

   1Ey göz, sen de bari gözyaşı sermayeni dök;

   2çünkü bütün bu eziyetler senin yaşın içindir.

   Gözyaşı “nakd” yani hazır sermaye gibi dökülür. Gözün bütün sitemi kendi yaşına bağlanınca acı, hem ağlama sıvısı hem yaş tartışmasının sonucu olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Düşme kayd-ı sitem ü mihnete ey Yûsuf-ı hüsn

   Çâh-ı gamdan beni kurtar şu azîz başıñ içün

   1Ey güzellik Yusuf'u, eziyet ve sıkıntı bağına düşme;

   2aziz başın için beni gam kuyusundan kurtar.

   Yusuf benzetmesi sevgiliyi kuyuya düşenden kurtarıcıya çevirir. Konuşucu gam kuyusundan çıkmak için güzellik Yusuf'una, onun aziz başı adına yalvarır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gonçe-i ma'niye cân virmededir ey Fâzıl

   Halk hayretde bütün hâme-i nakkâşıñ içün

   1Ey Fâzıl, nakkaş kalemin anlam goncasına can veriyor;

   2bütün halk bu çizici kalemin karşısında hayrette.

   Makta kalemi nakkaş ve anlamı gonca yapar. Şiir yazısı cansız anlam taslağına hayat veren çizim gibi görülür; halkın hayreti sanatsal başarıyı onaylar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle