Ey sevgili, saçının bağı gönül ve can çocuğunu ağlatır

Şair sevgilinin saçını gönül ve canı bağlayan, gözlerini ise dayanma gücü bırakmayan zalim unsurlar olarak anlatır. Her türlü zulme razı olsa da yüz toprağı ve ayrılık onu perişan eder. Sevgilinin az şefkati kısa süre güldürürken çok cefası sürekli ağlatır; Ömer bu düzeni talihsizliğine ve alçak feleğin âdetine bağlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bend-i zülfün dilberâ tıfl-ı dil ü can ağladır

   Hey ne kalbi kara kâfirdir müsülmân ağladır

   1Ey sevgili, saçının bağı gönül ve can çocuğunu ağlatır.

   2Ne kara kalpli bir inkârcıdır; Müslümanı ağlatır.

   Saçın bağı gönül ile canı savunmasız çocuklar gibi ağlatır; kara kalplilik suçlaması da sevgilinin güzelliğini ahlaki sertlikle karşı karşıya getirir. Bağlanma burada sevinç değil eziyet üretir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hûnî çeşmi her gece çeşmime kılsa bir nigâh

   Zerrece tâkat komaz bîsabr ü imkân ağladır

   1Kan dökücü gözün her gece gözüme bir kez baksa,

   2Zerre kadar dayanma gücü bırakmaz, sabırsız ve çaresiz ağlatır.

   Kan dökücü gözün tek bakışı âşığın en küçük direncini bile yok eder. Sabır ve imkânın birlikte tükenmesi, bakışın yalnız duyguyu değil kişinin kendini koruma araçlarını da elinden aldığını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ben helâk oldum derim de sana söz kâr eylemez

   Bir suâl et gamzene ettiğin inkâr eylemez

   1Ben öldüm desem de sözüm sana işlemez.

   2Yan bakışına bir sor; yaptığını inkâr etmez.

   Âşığın ‘öldüm’ sözü sevgiliyi etkilemez; yan bakış ise işlediği suçu saklamayan fail gibi gösterilir. Soruşturma dili, aşk acısını kanıtı ve tanığı bulunan açık bir zulüm davasına dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kuluna zulmu hakikat ehli inkâr eylemez

   Ağladırsa âşıkı hercâi cânân ağladır

   1Gerçek ehli, kula yapılan zulmü inkâr etmez.

   2Âşığı ağlatıyorsa bunu dönek sevgili yapar.

   Gerçek ehlinin kabul ettiği kul zulmü, sevgilinin dönekliğiyle sonuçlanır. Ağlamanın nedeni belirsiz kader değildir; şiir sorumluluğu doğrudan hercai cananın davranışına yükler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Her ne denlu eylesen ben hâke istiğnâ yine

   Her hususta râzıdır senden dil-i şeydâ yine

   1Bana, bu toprağa ne kadar kayıtsız davransan da

   2Çılgın gönül her konuda yine senden razıdır.

   Sevgilinin kayıtsızlığına rağmen çılgın gönül ondan razı kalır. Bu birim, karşılıksız bağlılığın mantıksızlığını gizlemez; tersine hor görülme ile gönüllü teslimiyeti aynı anda açık eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Kâkülün elden bırakmaz gönlümü ammâ yine

   Hâk-i ruhsârın eder hâtır perîşân ağladır

   1Fakat kâkülün gönlümü elden bırakmaz.

   2Yanağının toprağı zihni perişan edip ağlatır.

   Kâkül gönlü serbest bırakmazken yanağın toprağı düşünceyi dağıtır. Saçın bağı ile yüzün eşiği, âşığı hem fiziksel yakınlık arzusunda tutan hem de zihinsel düzenini bozan iki ayrı güçtür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Şiddet-i cevrinle ey dilber bahârım solmada

   Firkatinle lâle veş hûn ile bağrım dolmada

   1Ey sevgili, zulmünün şiddetiyle baharım soluyor.

   2Ayrılığınla bağrım lale gibi kanla doluyor.

   Zulüm baharı soldurur, ayrılık ise bağrı lale gibi kanla doldurur. Mevsim ve çiçek imgeleri canlılığı göstermeye değil, güzelliğin cefası altında nasıl renk ve güç kaybettiğini anlatmaya yarar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Lûtfuna kahrın senin gittikçe galib olmada

   Şefkatın az güldürür cevrin firâvân ağladır

   1Kahrın giderek lütfuna üstün geliyor.

   2Az şefkatin güldürür, çok zulmün ağlatır.

   Kahrın lütfu aşması sevgilinin terazisini bozar; az şefkat kısa bir gülüş, bol cefa sürekli gözyaşı getirir. Nicelik karşıtlığı âşığın ilişki içindeki eşitsiz payını kesin biçimde görünür kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Tâli’im yok neyleyim leyl ü nehar bahtım nigûn

   Yaş yerine iki dîdemden revân olmakta hûn

   1Talihim yok; gece gündüz bahtım tersine dönmüş.

   2İki gözümden yaş yerine kan akıyor.

   Ters talih gece gündüz sürerken iki gözden yaş değil kan akar. Şairin bedensel abartısı, bahtsızlığı dış koşul olmaktan çıkarıp yüzünde ve bedeninde taşınan kesintisiz bir yaraya çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Gam değil Âşık Ömer âdetidir bu çerh-i dûn

    Bir murâda irgörünce âdeme kan ağladır

    1Ey Âşık Ömer, üzülme; bu alçak feleğin âdetidir.

    2İnsanı bir murada eriştirince ardından kan ağlatır.

    Ömer alçak feleğin önce murat verip sonra kan ağlatan alışkanlığını tanır. Kapanış, sevgiliye yöneltilen şikâyeti daha geniş bir kader düzenine taşır; kısa sevinç bile yeni acının başlangıcıdır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle