Keskin Hançerin Yaraladı

Sevgilinin keskin hançeri ve kalem kaşı Gedâyî’yi yaralar; gözlerinden kanlı yaş dökülür. Aşk pazarı çok zarar, az kazanç getirir ve kavuşma vaadi karşılıksız kalır; şair yaşarken mezarına taş dökülmesini toplumsal küçük düşüşle birleştirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Beni mecruh etti hançeri bürran

   İki didelerim kanlı yaş döker

   1Keskin hançeri beni yaraladı.

   2İki gözümden kanlı yaşlar akıyor.

   Sevgilinin keskin hançeri anlatıcıyı yaralar; iki gözden kanlı yaş dökülmesi yaranın duygusal sonucudur. Hançer gerçek bir silah olmaktan çok bakışın keskinliğini, kanlı yaş da aşk acısının şiddetini taşır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Rahmedip rizei elmas her zaman

   Gelir zahmı dile kalem kaş döker

   1Acıyıp her zaman elmas parçaları gibi,

   2Kalem gibi ince kaş gönül yarasına elmas parçaları döker.

   Kalem gibi ince kaş, gönül yarasına rîze-i elmas diye nitelenen elmas parçaları döker. Keskin ve sert parçalar yarayı iyileştirmez, tersine sevgilinin güzelliğinin açtığı acıyı derinleştirir; kaynakta merhem ya da şifa ilişkisi kurulmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Her dem bana ol şuh etmek ister naz

   Bu pazarın çok ziyanı kârı az

   1O cilveli güzel bana her an naz etmek istiyor.

   2Bu aşk pazarında zarar çok, kazanç azdır.

   Cilveli güzelin sürekli naz etmesi, aşk pazarındaki zarar ile kazanç hesabına bağlanır. Zararın çok, kazancın az olduğu hükmü âşığın ilişkiye gönüllü girdiğini fakat karşılığını alamadığını açıkça belirtir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Emsali bulunmaz rengi alınmaz

   Vadei vaslında ne kumaş döker

   1Onun bir benzeri bulunmaz, güzelliğinin rengi tarif edilmez.

   2Kavuşma vaadinde ortaya nasıl bir kumaş koyar?

   Sevgilinin eşsiz güzelliği ve tarif edilemeyen rengi övülür; ardından kavuşma vaadinde hangi kumaşı ortaya koyacağı sorulur. Pazar benzetmesi sürer, fakat vaat edilen malın belirsizliği güvensizliği büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   GEDAYÎ âleme bildirdin beni

   Bütün halkı dehre güldürdün beni

   1Beni bütün dünyaya duyurdun, Gedâyî diye tanıttın.

   2Beni bütün dünya halkının önünde gülünç ettin.

   Gedâyî’nin hâlinin bütün âleme duyurulması onu dünya halkı önünde gülünç bırakır. Özel aşk yarası kamusal bir aşağılanmaya dönüşür; şair sevgiliyi kendi itibar kaybının doğrudan sorumlusu sayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ecelimden evvel öldürdün beni

   Hayatımda mezarıma taş döker

   1ecelimden önce öldürdün beni.

   2Daha yaşarken mezarıma taş döktün.

   Sevgili anlatıcıyı ecelinden önce öldürmüş gibidir; daha yaşarken mezarına taş dökülmesi bu abartıyı tamamlar. Şiir hançer yarasıyla açılır ve aşkın toplumsal ölümü simgeleyen mezar görüntüsüyle kapanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle