Dilber Elimden, Aşk Yakamdan

Tokatlı Gedâyî, sevgilinin elini yakasında, aşk ile sevdayı ise kendisini iki yana çeken kuvvetler olarak gösterir. Saça bağlanan gönül ve rakibin doğurduğu kavga aklı dağıtır; gece gündüz kurulan kavuşma hayali sonunda gönül evine misafir olur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Desti dilber tutar giribanımı

   Aşk bir yana sevda bir yana çeker

   1Sevgilinin eli yakamı tutar.

   2Aşk bir yana, sevda öbür yana çekiyor.

   Sevgilinin elinin yakada oluşu âşığın bedensel olarak tutulduğunu gösterirken aşk ile sevdanın iki yana çekmesi iç çatışmayı büyütür. Şiir daha ilk iki dizede kurtulması güç bir kuşatılma duygusu kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Yok halâskâr kurtaramam canımı

   Huni gamzen beni meydana çeker

   1Beni kurtaracak kimse yok; canımı kurtaramıyorum.

   2Kan dökücü yan bakışın beni kavgaya sürüklüyor.

   Kurtarıcı bulunmadığını söyleyen ilk dize çaresizliği açıklar; kan dökücü yan bakışın âşığı meydana çekmesi ise tehlikeyi sevgilinin güzelliğine bağlar. Böylece gönüllü tutkunluk, kaçınılamayan bir kavgaya dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bağlanır zülfüne dil hayran olur

   Rakip duyar ara yerde kan olur

   1Gönlüm saçına bağlanıp hayran kalıyor.

   2Rakip bunu duyarsa aramızda kan dökülür.

   Gönül sevgilinin saçına bağlanıp hayran kalır; rakibin bunu duymasıyla arada kan çıkacağı söylenir. Saçın bağlayıcı güzelliği ile rakibin doğurduğu şiddet aynı aşk düğümünün iki sonucu olarak verilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Cemiyeti aklım perişan olur

   Ne mihnetler dili divane çeker

   1Toparlanmış aklım yeniden darmadağın oluyor.

   2Divane gönül ne büyük sıkıntılar çekiyor.

   Toparlanmış aklın perişan olması, aşkın düşünce düzenini bozduğunu anlatır. Ardından divane gönlün çektiği sıkıntılar sorulur; bu soru, şiirin başındaki iki yana çekilme hâlini zihinsel bir dağılmaya kadar götürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Her dem aşk ağlatır GEDAYÎ zârı

   Derdü mihnet imiş muhabbet kârı

   1Aşk, inleyen Gedâyî'yi her an ağlatıyor.

   2Meğer sevginin kazancı dert ve sıkıntıymış.

   Aşkın Gedâyî’yi durmadan ağlatması kişisel yakınmayı mahlasla imzalar. Sevginin kazancının dert ve sıkıntı olduğu hükmü, önceki birimlerdeki bağlanma, rakip ve perişanlık görüntülerini acı bir bilanço hâline getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ruzü şep hayali vuslatı yarı

   Gönül can evine mihmane çeker

   1Gece gündüz sevgiliye kavuşmayı hayal eden gönül,

   2bu hayali can evine misafir eder.

   Gece gündüz kurulan kavuşma hayali ilk dizede süreklilik kazanır; ikinci dizede gönül bu hayali can evine misafir eder. Gerçek kavuşma yoktur, fakat zihinde ağırlanan sevgili şiiri umutlu bir iç sahneyle kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle