Açmış Ey Gonçe O Âl Hâresini

Kırmızı hareli giysili sevgiliyi gonca gibi açan şarkı, gece misafirliği ve kucaklama arzusundan rakipler meclisine yakıştıramama ve levend tavrını övmeye ilerler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Açmış ey gonçe o âl hâresini

   Gösterir gül gibi hemvâresini

   Göricek bu dil-i bîçâresini

   Sevdi ay cilveli meh-pâresini

   1Ey gonca, o kırmızı hareli giysisini açmış;

   2gül gibi düzgün yüzeyini gösteriyor.

   3Bu çaresiz gönül onu görünce

   4cilveli ay parçasını sevdi.

   Kırmızı hareli giysinin açılması sevgiliyi açan goncaya, kumaş yüzeyini de güle dönüştürür. Çaresiz gönül bu görsel açılışın karşısında ay parçası sevgiliye yeniden bağlanır.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Giceler hânede mihmân kalsañ

   Nakd-i cân u dili benden alsañ

   Sîneñ açsañ da soyunsan gelseñ

   Alsam âgûşuma bir pâresini

   1Geceleri evde misafir kalsan,

   2can ve gönül sermayemi benden alsan,

   3göğsünü açıp soyunarak gelsen,

   4bir parçanı kucağıma alsam.

   İkinci bent baştan sona dilek kipiyle kurulur: ilk üç dize '-sañ' ekiyle biter, sonuncusu 'alsam' diyerek özneyi âşığa çevirir. Gece misafirliği, can ve gönül sermayesinin devri, göğsün açılması ve kucaklama aynı şart zincirinde sıralanır; istek anlatılan bir sahne değil, kipin ucunda asılı kalan bir dilek olarak kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hiçbir lahzada sensiz turamam

   Oldığıñ demde cihânı aramam

   Dahı bu hüsnile lâyık göremem

   Güzelim meclis-i ağyâra seni

   1Sensiz bir an bile duramam;

   2sen yanımdayken dünyayı aramam.

   3Bu güzelliğinle artık uygun göremem;

   4güzelim, seni rakipler meclisine.

   Sevgili varken dünya aranmaz; onun yokluğunda bir an durulamaz. Rakipler meclisine uygun görülmemesi hayranlığı sahiplenici kıskançlığa çevirir ve dönemin aşk rekabetini görünür kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yakışur tavr-ı levendâne saña

   Fâzıl oldı dahı dîvâne saña

   Şehlevendim nice bir yâne saña

   Sever ol âşık-ı bîçâre seni

   1Levend tavrı sana yakışır;

   2Fâzıl da sana çılgınca tutuldu.

   3Şehlevendim, sana daha ne kadar yansın?

   4O çaresiz âşık seni sever.

   Levend tavrı sevgilinin gösterişli yürüyüşünü över; Fâzıl'ın divaneliği de bu tavra bağlanır. “Nice bir yâne saña” sorusu âşığın daha ne kadar yanacağını sorar; son dize bu yanışın sahibini çaresiz âşık olarak adlandırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle