Ey rakip, sevgilinin önünden çekil ya da kenarda dur

Şair rakibe sevgilinin önünden çekilmesini buyurur. Gül yüz karşısında gücü tükenen rakip, öfkelenince yılan olan ve saçına bakanları dara çeken sevgilinin önünde duramaz. Kaş tuğra, yüz ay, yanak gül bahçesidir; melekler de sultanın divanında ayağına yüz sürer. Ömer son dizede aynı emri hükümdarın huzuru için yineler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey rakib yârın önünden yâ savul yâ şöyle dur

   Sevdiğin dildâr önünden yâ savul yâ şöyle dur

   1Ey rakip, sevgilinin önünden çekil ya da kenarda dur.

   2Sevdiğin güzelin önünden çekil ya da kenarda dur.

   Rakibe verilen emir iki seçenek sunar: bütünüyle çekilmek ya da kenarda kalmak. Sevgilinin önü tartışılabilir ortak alan değildir; şair aşk rekabetini hükümdar huzurundaki katı mekân düzeniyle kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gül yüzün seyreyleyüp tende mecâlin kalmadı

   Ol perî ruhsâr önünden yâ savul yâ şöyle dur

   1Gül yüzünü seyredince bedeninde güç kalmadı.

   2O peri yanaklının önünden çekil ya da kenarda dur.

   Gül yüzü seyreden rakibin bedeninde güç kalmaz ve peri yanak önünden uzaklaşması gerekir. Güzellik rakibi ikna etmekten çok fiziksel direncini çözen üstünlük olarak gösterilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bir aceb hışma gelince sevdiğim bir mâr olur

   Nâzenîn dilberler içre hem dahi serdâr olur

   1Sevdiğim öfkelenince şaşırtıcı bir yılan olur.

   2Nazlı güzeller içinde aynı zamanda önderdir.

   Sevgili öfkelenince yılana dönüşür, nazlı güzeller arasında da önderdir. Zariflik ile zehirli tehlike aynı kişide birleşir; başkalarına hükmeden konumu yalnız görünüşten değil korku uyandırmasından gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gâhi zülfün seyredenler durmayup berdâr olur

   Şöyle giysûdâr önünden yâ savul yâ şöyle dur

   1Saçını seyredenler bazen durmadan dara çekilir.

   2Böyle uzun saçlının önünden çekil ya da kenarda dur.

   Saçı seyredenlerin dara çekilmesi, uzun telleri idam aracına dönüştürür. Rakibe yöneltilen çekilme emri bu kez kıskançlıktan öte can güvenliği uyarısı niteliği kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kaşları tuğrâya benzer oldu gül ruhsârımın

   Hem cemâli aya benzer ol meh-i tâbânımın

   1Gül yanaklı sevgilimin kaşları tuğraya benzer.

   2Parlayan ayımın yüzü de aya benzer.

   Kaş hükümdar tuğrasına, yüz parlayan aya benzer. Yüzün parçaları güzellik işareti kadar egemenlik belgesi olur; sevgilinin hükmü hem yazılı simge hem göksel ışıkla desteklenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Gülşeninde bülbül oldum bîbedel sultânımın

   Ruhleri gülzâr önünden yâ savul yâ şöyle dur

   1Eşsiz sultanımın gül bahçesinde bülbül oldum.

   2Yanakları gül bahçesi olanın önünden çekil ya da kenarda dur.

   Şair sultanının bahçesinde bülbüldür ve yanaklar gül bahçesi sayılır. Seven kişi yönetilen kul olmanın yanında güzelliğe ses veren kuştur; bağlılığı şiir söyleme görevi kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Hep melekler cem’olup dîvânına sultân ile

   Ol mubârek pâyine yüz sürdüler erkân ile

   1Bütün melekler sultanla birlikte divanında toplandı.

   2Kutlu ayağına erkânıyla yüz sürdüler.

   Meleklerin divanda toplanıp kutlu ayağa yüz sürmesi sevgilinin sarayını göksel meclise yükseltir. Erkân düzeni, hayranlığın rastgele kalabalık değil hiyerarşik ve törensel kabul olduğunu gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Sohbet-i şâhânesin gûş ettiler iz’ân ile

   Ey Ömer hünkâr önünden yâ savul yâ şöyle dur

   1Şahane sohbetini anlayışla dinlediler.

   2Ey Ömer, hükümdarın önünden çekil ya da kenarda dur.

   Melekler şahane sohbeti anlayışla dinler; Ömer de emri hükümdar huzuru için yineler. Şiir rakibe seslenerek başlar, fakat sonunda bütün dinleyicileri sevgilinin sözünü saygıyla işitmeye çağırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle