Gülen Gülüm İbrahim

İbrahim, incelik bahçesinin gülen gülü ve söyleyenin bülbül feryadının sebebidir. Onun cilveleri aklı dağıtır; söyleyen canı, başı ve bütün varlığını yoluna adar. Boy, yanak, saç ve dudak servi, gül, amber ve mercan imgeleriyle yüceltilir. Mahlaslı kapanışta Ömer gözyaşının dinmesini ve İbrahim’in kavuşmayla kendisini onurlandırmasını ister.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Benim bâğ-ı letâfette gül-i handânım İbrâhim

   Seninçündür benim bülbül gibi efganım İbrahim

   1İncelik bahçemde açan gülen gülümsün, İbrahim;

   2Bülbül gibi ettiğim feryat yalnız senin içindir.

   İncelik bir bahçeye, İbrahim de bu bahçenin gülen gülüne dönüştürülür; söyleyen kendisini ona seslenen bülbül konumuna yerleştirir. Feryadın tek sebebinin İbrahim oluşu, övgüyü doğrudan adı belirtilmiş sevgiliye bağlar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Perişân eyledin aklım beni Mecnûn’a dönderdin

   Nedir bu şîveler sende meded cânânım İbrâhim

   1Aklımı perişan ettin, beni Mecnun’a çevirdin;

   2Sende bu cilveler nedir, yardım et ey sevgilim İbrahim.

   İbrahim’in cilveleri aklı dağıtıp söyleyeni Mecnun’a çevirecek kadar güçlüdür. Yardım çağrısı, şikâyetle sevgili hitabını aynı dizede buluşturur: hastalığı doğuran kişi aynı zamanda medet umulan tek muhataptır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ser i kûyind-olan nâdan cemîsi cüdâ olsun

   Demâdem destigîrin hazret-i Bârî Hudâ olsun

   1Semtinin başındaki bütün bilgisizler uzak olsun;

   2Yüce Tanrı her an senin yardımcın olsun.

   İlk tarihî dizedeki semt başı ve nadanlar ilişkisi kapalı olsa da uzaklaştırma dileği açıktır; modern aktarım fazladan kişi ya da olay kurmaz. İkinci dize İbrahim için Tanrı’nın sürekli yardımını isteyen temiz bir duaya geçer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yolunda cân ü başım cümle varım hep fedâ olsun

   Nem istersen diriğ etmem meh-i tâbânım İbrâhim

   1Canım, başım ve bütün varlığım yoluna feda olsun;

   2Ne istersen esirgemem, parlak ayım İbrahim.

   Can, baş ve bütün varlığın feda edilmesi bağlılığın maddi ve manevi sınır bırakmadığını gösterir. Sevgilinin her isteğini esirgemeden karşılama sözü, parlak ay hitabıyla buyruğa hazır sevgi söylemini birleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Nihâl-i servidir kaddin yanağın bir gül-i âhmer

   Siyeh kâküllerin içün yanup yakılmada anber

   1Boyun servi fidanıdır, yanağın kıpkırmızı güldür;

   2Siyah kâküllerin için amber yanıp yakılır.

   Servi boy ile kırmızı gül yanak, İbrahim’in bedenini bahçe imgeleri içinde resmeder. Siyah saç karşısında amberin yanıp yakılması ise güzel kokulu maddeyi bile kıskanan ve onun uğruna tükenen bir varlık gibi kişileştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Senin gavvâs-ı aşkında niçeler ser fedâ eyler

   Benim bahr-i hakîkatte lebi mercânım İbrâhim

   1Aşkının denizinde nice dalgıç başını feda eder;

   2Hakikat denizinde dudağın benim mercanımdır, İbrahim.

   Aşk denizine dalanların baş vermesi, sevgiliye ulaşmanın tehlikeli ve bedelli oluşunu anlatır. Hakikat denizindeki mercan dudak, dalgıç imgesinin aradığı değerli cevheri açıklar ve İbrahim’i hem amaç hem hazine yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bu çeşmim yaşını sular gibi çağlatma sultânım

   Kemend-i hasret ile çeşmime bağlatma sultânım

   1Gözümün yaşını sular gibi coşturma, sultanım;

   2Hasret kementiyle gözümü bağlatma, sultanım.

   Gözyaşının çağlayan suya dönmesi, kederi ölçülemeyen bir akış hâline getirir; hasret de gözü yakalayan kementtir. İki emir, İbrahim’den hem ağlamayı çoğaltmamasını hem görme ve kavuşma imkânını bağlamamasını ister.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Garîbindir Ömer cânâ yeter ağlatma sultânım

   Müşerref kıl visâlinle aman sultânım İbrâhim

   1Ömer senin garibindir, ey can; yeter ağlatma sultanım;

   2Kavuşmanla beni onurlandır, aman sultanım İbrahim.

   Mahlaslı Ömer kendisini İbrahim’in garibi olarak tanıtır ve ağlamanın artık yeterli olduğunu söyler. Son istek yalnız acının durması değil kavuşmayla şereflenmedir; şiir, uzaklıktan doğrudan visal talebine ulaşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle