Elim Ermez, Gücüm Yetmez

Söyleyen, şehlâ gözlü ve Leylâ saçlı sevgiliye erişemediğini tekrarlanan bir nakaratla dile getirir. Güzelliği gördükten sonra sevgisi artmış, feryadı göğe yükselmiş; son bentte Ömer kendini sevgiliye bağlanmış bir kul olarak gösterir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Benim sen çeşm-i şehlâya

   Elim irmez gücüm yetmez

   1Senin o baygın bakışlı gözlerine,

   2Ne elim erişir ne de gücüm yeter.

   Şehlâ gözlere yönelen arzu, nakarattaki erişememe hükmüyle daha başta imkânsız aşk olarak belirir. “Senin o baygın” açılışı “Ne elim erişir” karşılığına uzanır; bu geçiş “Elim Ermez, Gücüm Yetmez” bağlamındaki iki söyleyişi birbirine bağlar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Sen gibi zülfü Leylâya

   Elim irmez gücüm yetmez

   1Senin gibi gece saçlı bir Leylâ’ya,

   2Ne elim erişir ne de gücüm yeter.

   Leylâ kadar kara saçlı sevgili anılır; elin ve gücün yetmemesi, onun ulaşılmazlığını yeniden kesinleştirir. “Senin gibi gece” sözü “Ne elim erişir” sonucuyla kapanır; böylece “Elim Ermez, Gücüm Yetmez” başlığındaki yön daha kesin biçimde belirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Cemâlin göreli cânâ

   Mahabbet elverdi bana

   1Ey sevgili, yüzünü gördüğümden beri,

   2Sevgi bütün benliğimi ele geçirdi.

   Yüzü görmek sevgiyi yatıştırmaz, tersine büyütür; “cânâ” hitabı bu değişimin doğrudan sevgiliye söylendiğini gösterir. Önce “Ey sevgili, yüzünü”, ardından “Sevgi bütün benliğimi” duyulur; bu sıra “Elim Ermez, Gücüm Yetmez” boyunca gelişen duyguyu ilerletir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Benim bir veçhile sana

   Elim irmez gücüm yetmez

   1Benim sana hiçbir biçimde,

   2Ne elim erişir ne de gücüm yeter.

   Söyleyen, sevgiliye hangi yoldan yaklaşırsa yaklaşsın erişemeyeceğini belirtir; nakarat burada çıkışsızlığı pekiştirir. “Benim sana hiçbir” ile “Ne elim erişir” yan yana gelir; aralarındaki yakınlık “Elim Ermez, Gücüm Yetmez” çerçevesinde somut bir karşılık bulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Seninçün zâr ü giryânım

   Çıkar eflâke sûzânım

   1Senin için inleyip ağlıyorum.

   2Yakıcı feryadım göklere yükseliyor.

   İnleme ve gözyaşı içte kalmaz, yakıcı feryat göğe çıkar; aşk acısı böylece ses ve yükselme imgesi kazanır. Söz “Senin için inleyip” noktasından “Yakıcı feryadım göklere” yönüne döner; bu dönüş “Elim Ermez, Gücüm Yetmez” içindeki anlam hareketini tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Sen gibi mâha sultânım

   Elim irmez gücüm yetmez

   1Sultanım, senin gibi bir aya,

   2Ne elim erişir ne de gücüm yeter.

   Sevgili aya benzetilip “sultanım” diye yüceltilir; bu yüksek konum karşısında âşığın gücü yine yetersizdir. “Sultanım, senin gibi” ifadesine “Ne elim erişir” eşlik eder; birliktelikleri “Elim Ermez, Gücüm Yetmez” bağlamındaki tavrı daha açık kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ömer kaldı mâteminde

   Ziyâde var gönlü sende

   1Ömer senin yasın içinde kaldı.

   2Gönlü fazlasıyla sende kaldı.

   Mahlaslı bentte Ömer’in yasının geçmediği, gönlünün bütünüyle sevgilide kaldığı açık bir durum kaydıdır. “Ömer senin yasın” başlangıcı “Gönlü fazlasıyla sende” devamıyla anlam kazanır; iki parça “Elim Ermez, Gücüm Yetmez” içindeki ilişkiyi görünür tutar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Şimdi olup sana bende

   Elim irmez gücüm yetmez

   1Şimdi sana bağlanmış bir kul oldu.

   2Ne elim erişir ne de gücüm yeter.

   Ömer kendini sevgilinin kulu saymasına rağmen ona erişemez; bağlılık ile uzaklık aynı kapanışta yan yana durur. Anlatım “Şimdi sana bağlanmış” deyip “Ne elim erişir” hükmüne geçer; bu ilerleyiş “Elim Ermez, Gücüm Yetmez” çizgisini belirgin biçimde pekiştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle