Benüm şol dil-ber-i raʿnā ḥabīb-i gül-ʿiẕārumdur

Selîmî mahlasıyla kayıtlı gazel, sevgiliyi önce dost ve şifa, sonra geniş bir şehir ve ülke coğrafyası olarak över; son beyitte konuşan kendini kırık bir derviş ve Selim Şah diye tanıtır. Köksal'ın A kümesi şiiri Yavuz Sultan Selim'e kesin bağlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Benüm şol dil-ber-i raʿnā ḥabīb-i gül-ʿiẕārumdur

   Enīsüm mūnisüm yārum ʿazīzüm ġam-güsārumdur

   1Benim o güzel sevgilim, gül yanaklı sevdiğimdir;

   2Dostum, arkadaşım, yârim, değerlim ve kederimi giderendir.

   Matla sevgiliyi tek bir sıfata kapatmaz; enis, munis, yar ve gam gideren sözleri bir yakınlık halkası kurar. Gül yanaklı güzellik övgüsü böylece yalnız dış görünüşte kalmaz, konuşanın kederini paylaşan bir dosta dönüşür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Żamīrüm niyyetüm fikrüm dilümde rūz u şeb ẕikrüm

   ʿİlācı derde tīmārum benüm maḥbūb u yārumdur

   1İçim, niyetim, düşüncem; gece gündüz dilimdeki zikrim odur.

   2Derdimin ilacı ve bakımı, benim sevgili yârimdir.

   İkinci beyit sevgiliyi zihnin ve dilin bütün zamanına yayar. Zamir, niyet ve fikir iç dünyayı; gece gündüz zikir ise sürekliliği gösterir. Tedavi imgesi, ilk beyitteki gam giderme işlevini daha açık bir şifa diline taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ederne’m hem Sitanbul’um Ḳalātā Bursa Engūr’um

   Ṣināb’um Ḳayseri Rūm’um ʿacāʾib şehr-yārumdur

   1Edirne'm, İstanbul'um, Galata'm, Bursa'm ve Ankara'm odur;

   2Sinop'um, Kayseri'm, Rum ülkem, şaşırtıcı şehir yârimdir.

   Üçüncü beyit sevgiliyi Osmanlı coğrafyasındaki şehirlerin toplamı olarak hayal eder. Edirne'den Kayseri'ye sıralanan adlar bir seyahat listesi değil, tek kişinin değerini şehir büyüklükleriyle ölçen genişleyen bir övgü düzenidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Semerḳand ü Ḫorāsān’um Rey ü Şīrāz u Baġdād’um

   Ḫocend ü Belḫ u Tebrīz’üm Mıṣır taḫtında varumdur

   1Semerkant'ım, Horasan'ım, Rey'im, Şiraz'ım ve Bağdat'ım;

   2Hocend'im, Belh'im, Tebriz'im, Mısır tahtındaki varlığımdır.

   Dördüncü beyitte coğrafya doğuya ve güneye açılır; Semerkant, Horasan, Şiraz ve Bağdat gibi merkezler sevgilinin parçalarıymış gibi sahiplik eki alır. Mısır tahtı sözü, aşk övgüsünü doğrudan hükümdarlık sözlüğüne yaklaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   ʿIrāḳ’um hem Ṣıfāhān’um Dımışḳ’um Bosna Bāzār’um

   Benüm Çīn-ile Māçīn’üm Ḫarezm-i sebze-zārumdur

   1Irak'ım, İsfahan'ım, Şam'ım ve Bosna pazarım odur;

   2Çin ile Maçin'im, yemyeşil Harezm'imdir.

   Beşinci beyit Irak, İsfahan, Şam ve Bosna'yı Çin, Maçin ve Harezm'le birleştirir. Sebze-zar sözü son coğrafyayı yeşil ve canlı gösterirken, birbirinden uzak ülkeler sevgilinin tek bedende topladığı zenginlikler olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Şikeste-beste dervīşem adum ṣorsañ Selīm Şāh’am

   Ḥabībüñ vaṣfını dimek benüm bu resme kārumdur

   1Kırık dökük bir dervişim; adımı sorarsan Selim Şah'ım.

   2Sevgilinin niteliklerini böyle söylemek benim işimdir.

   Makta kırık dökük derviş ile Selim Şah kimliğini aynı dizede buluşturur. Hükümdarlık unvanı önceki geniş coğrafyayı anlamlandırsa da dervişlik onu tersine çevirir; şiirin asıl işi fetih değil, sevgiliyi bu resimde övmektir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle