Bu mürde cismüñe cān olmayan cānānı n’eylersin

Selîmî mahlasıyla kayıtlı gazel, can vermeyen sevgiliyi ve derde yaramayan ilacı art arda sorgular; vaizin cennet övgüsünü reddedip kavuşmanın önündeki asıl engeli kişinin kendi varlığı sayar. Köksal'ın A kümesi şiiri Yavuz Sultan Selim'e kesin bağlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bu mürde cismüñe cān olmayan cānānı n’eylersin

   Dilā derdüñe dermān olmayan dermānı n’eylersin

   1Bu ölü bedenine can olmayan sevgiliyi ne yaparsın?

   2Ey gönül, derdine çare olmayan ilacı ne yaparsın?

   Matla iki işe yaramazlığı paralel sorularla kurar: bedeni diriltmeyen sevgili ve derdi iyileştirmeyen ilaç. Canan ile can, derman ile dert arasındaki ses bağları beklentiyi güçlendirir; ad var, işlev yoktur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gedā-yı bī-ser ü pā iken ey dil gūşe-i ġamda

   Sevüp bir pādişāh-ı ḥüsn ü ʿālī-şānı n’eylersin

   1Ey gönül, gam köşesinde başsız ayaksız bir dilenciyken

   2Yüksek şanlı güzellik padişahını sevip ne yaparsın?

   İkinci beyit âşığı uzuvsuz, güçsüz bir dilenci; sevgiliyi yüce bir güzellik padişahı yapar. Gam köşesi bu eşitsizliğin mekânıdır. Soru sevgiden vazgeçirmese de seçimin taşıdığı aşılmaz toplumsal mesafeyi gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Der-i cānānı ḳor bāġ-ı cinānı medḥ ider vāʿiẓ

   Dirīġā añlamaz bir cāhil [ü] nā-dānı n’eylersin

   1Vaiz sevgilinin kapısını bırakıp cennet bahçesini över;

   2Yazık, anlamayan cahil ve bilgisizi ne yaparsın?

   Üçüncü beyit vaizi sevgilinin kapısıyla cennet bahçesi arasında yanlış tercih yapan biri sayar. Konuşan için der-i canan cennetten üstündür; cahillik bilgi eksikliğinden çok bu değer sırasını anlayamamaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ser-i kūyuñda ṭurmasun raḳīb-i rū-siyeh gitsün

   Gülistān-ı cinānda ey melek şeyṭānı n’eylersin

   1Kara yüzlü rakip mahallende durmasın, gitsin;

   2Ey melek, cennet gülistanında şeytanı ne yaparsın?

   Dördüncü beyit rakibi kara yüz ve şeytan imgesiyle sevgilinin mahallesinden sürer. Sevgiliye melek diye seslenilince bulunduğu yer cennet bahçesine dönüşür; rakibin oradaki varlığı kozmik düzene aykırı gösterilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Selīmī māniʿ-i vuṣlat vücūduñdur ʿadem eyle

   Viṣāl-i yāre ir bu bāʾis-i hicrānı n’eylersin

   1Selîmî, kavuşmaya engel olan kendi varlığındır; onu yok et.

   2Sevgiliye kavuş, ayrılığa sebep olanı ne yaparsın?

   Makta dış engellerden benliğe döner: vuslatı önleyen rakip değil, Selîmî'nin kendi varlığıdır. Adem eyle buyruğu tasavvufî yok oluşu çağırır; son soru ayrılığın sebebini taşımayı anlamsız ilan eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle