Bilmek İstersen Seni

Şiir insanı canı kendi içinde aramaya ve kendini bilmeye çağırır. Fiillerden sıfatlara, sıfatlardan zata ve hayretten tevhide uzanan basamaklar, bilen ile bilinenin aynı hakikatte buluştuğu mahlaslı kapanışla tamamlanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bilmek istersen seni

   Can içre ara canı

   1Kendini tanımak istiyorsan,

   2Can içinde ara canı.

   Kendini bilmenin yolu canı dışarıda değil yine canın içinde aramaktan geçer; arayan ile aranan aynı bedende toplanır. Can hem mekân hem hedeftir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Geç canundan bul anı

   Sen seni bil sen seni

   1Geç canından bul onu.

   2Kendini bil, kendini.

   Kişinin kendi canından geçerek aradığını bulması istenir; yinelenen buyruk, bilginin bedelini benlikten vazgeçmek olarak koyar. Bu vurgu, “Geç canundan bul anı” sözünde belirginleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kim bildi ef’âlini

   Ol bildi sıfâtını

   1Kendi eylemlerini bilen,

   2kendi niteliklerini de bilir.

   Eylemlerini tanıyan kişi niteliklerini de tanır; bilgi, görünen fiilden onu doğuran sıfata doğru ilerler. Basamak gözlenenden öze çıkar. Bu vurgu, “Kim bildi ef’âlini” sözünde belirginleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Anda gördü zatını

   Sen seni bil sen s…

   1Orada gördü zatını.

   2Kendini bil, kendini s… [kaynak dizesi burada eksiktir].

   Niteliklerin ardından özün görülmesi, şiirin bilgi basamaklarını fiilden sıfata ve oradan zata tamamlar. Zat bu dizinin son halkasıdır. Bu vurgu, “Anda gördü zatını” sözünde belirginleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Görünen sıfatındur

   Anı gören zâtındur

   1Görünen onun sıfatıdır.

   2onu gören de kendi özündür.

   Görünür olan sıfat, onu gören ise zat olarak ayrılır; birim, dışarıda algılanan niteliklerle algılayan özün aynı kendini bilme yolunda buluştuğunu söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Gayri ne hâcetindür

   Sen seni bil sen seni

   1Bundan başka neye ihtiyacın var?

   2Kendini bil, kendini.

   Başka bir ihtiyacın kalmadığını söyleyen soru, kendini bilme buyruğunu bütün dış arayışların yerine geçirir. Soru bütün fazlalıkları eler. Bu vurgu, “Gayri ne hâcetindür” sözünde belirginleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Kim ki hayrete vardı

   Nura müstağrak oldı

   1Hayrete ulaşan kişi,

   2nura bütünüyle gömülür.

   Hayrete varan kişi nura gömülür; bilginin sonu açıklama değil, gören benliğin ışıkta kaybolmasıdır. Hayret, bilen özneyi de dönüştürür. Bu vurgu, “Kim ki hayrete vardı” sözünde belirginleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Tevhîd-i zâtı buldı

   Sen seni bil sen seni

   1Zatın birliğini buldu.

   2Kendini bil, kendini.

   Zatın birliğini bulan yolcu yeniden kendini bilmeye çağrılır; tevhit ile özbilgi aynı sonuca bağlanır. Birlik özbilginin ufkudur. Bu vurgu, “Tevhîd-i zâtı buldı” sözünde belirginleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   BAYRAM sözini bildi

   Bileni anda buldı

   1Bayram sözün anlamını kavradı;

   2bileni de orada buldu.

   Bayram kendi sözünü anlayınca bilen kişiyi de aynı yerde bulur; söz, söyleyen ile bileni buluşturan aracı olur. Mahlas bilginin sahibini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Bulan ol kendi oldı

    Sen seni bil sen seni

    1Bulduğu kişi yine kendisi oldu.

    2Kendini bil, kendini.

    Arayanın bulduğu kişi yine kendisidir; kapanıştaki tekrar, arama yolunu başladığı özneye geri döndürür. Yolculuk özneye kapanır. Bu vurgu, “Bulan ol kendi oldı” sözünde belirginleşir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle