Bir devlet içün çarha temennâdan usandık

Beş beyitlik bir vazgeçiş bildirisi. “Usandık” redifi her beyitte bir şeyi listeden düşürür: makam beklentisi, riya, hırs, dedikodu. Sonunda geriye şiirin kendisi bile kalmaz.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bir devlet içün çarha temennâdan usandık

   Bir vasl içün ağyâra müdârâdan usandık

   1Bir makam için feleğe yalvarmaktan usandık;

   2bir kavuşma için ellere yaranmaktan usandık.

   İki dize iki ayrı riyayı yan yana koyuyor: makam için feleğe, sevgili için rakiplere. İkisinin de bedeli aynı — kendinden ödün vermek. Redif daha ilk beyitte tonu kuruyor: bu bir şikâyet değil, bir bırakış.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hicrân çekerek zevk-i mülâkâtı unutduk

   Mahmûr olarak lezzet-i sahbâdan usandık

   1Ayrılık çeke çeke kavuşmanın zevkini unuttuk;

   2mahmurluktan şarabın lezzetinden usandık.

   Bir şeyin fazlası onu tanınmaz hâle getirir: ayrılık kavuşmayı, mahmurluk şarabı unutturmuş. Nâbî burada bir psikoloji kaydediyor — bıkkınlık, yokluktan değil aşırılıktan doğuyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Düştük katı çokdan heves-i devlete ammâ

   Ol dâ’iye-i dağdağa-fermâdan usandık

   1Çoktandır makam hevesine düşmüştük ama

   2o gürültü buyuran davadan usandık.

   Şair hevesi inkâr etmiyor, geçtiğini söylüyor. “Dağdağa-fermâ” — gürültü buyuran — makamın kendisini değil, getirdiği telaşı hedef alıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dil gamla dahi dest ü girîbândan usanmaz

   Bir yâr içün ağyâr ile gavgâdan usandık

   1Gönül kederle boğuşmaktan usanmaz;

   2bir sevgili için ellerle kavga etmekten usandık.

   Ayrım nettir: gönül içeriden gelen gamla boğuşmaktan usanmaz; konuşan bir sevgili uğruna rakiplerle kavgadan usanır. Hüküm şairin bütün hayatına değil, beyitte ayrılan iki yüke dayanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Nâbî ile ol âfetin ahvâlini nakl et

   Efsâne-i Mecnûn ile Leylâ’dan usandık

   1Nâbî ile o güzelin hâlini anlat;

   2Mecnun ile Leylâ efsanesinden usandık.

   Mahlas beyti şiir geleneğinin kendisini listeye ekliyor: klasik aşk hikâyesinden de usanılmış. Yerine önerilen şey ise yaşanmış olan — kendi hâli. Hikemî şiirin efsaneye karşı tecrübeyi savunması bundan açık söylenemezdi.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle