Bir Melek Sîmâ Perî Ruhsâr İle Derdim Yeğin

Melek yüzlü, peri çehreli sevgilinin güzelliği şairin derdini artırır. Gönül kuşu gülden vazgeçmez, gözler Yakup gibi yaş döker; sonunda sevgiliyi kendine bağladığını söyleyen Âşık Ömer, rakiplerin varlığının acıyı sürdürdüğünü kabul eder.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bir melek sîmâ perî ruhsâr ile derdim yeğin

   Pür cefâyî âşina dildâr ile derdim yeğin

   1Melek yüzlü, peri çehreli sevgili yüzünden derdim ağır.

   2Cefası bol o tanıdık sevgili yüzünden derdim ağır.

   Açılış sevgiliyi melek yüzlü ve peri çehreli diye insanüstü bir güzelliğe yükseltir. Fakat aynı kişi “cefaya aşina”dır; görünüşteki saflıkla davranıştaki eziyet yan yana gelince derdin neden ağırlaştığı anlaşılır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Fitne-i çeşm-i siyâhım lûtf ile kılmaz eser

   Hüsnüne mağrûr olan garrâ ile derdim yeğin

   1Siyah gözlerinin fitnesi lütufla bile etkisini yitirmiyor.

   2Güzelliğiyle gururlanan o parlak sevgili yüzünden derdim ağır.

   Siyah gözün fitnesi, sevgilinin lütuf göstermesiyle bile bütünüyle dinmez. Güzelliğine güvenen parlak yüz, âşığa umut verse de üstünlüğünden vazgeçmez; şairin sıkıntısı hem nazdan hem bu değişmez güç dengesinden doğar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gam yemezdim sîne sâf olsam eğer dildâr ile

   Leblerin arzeylemez dâr-üş-şifâ bîmâr ile

   1Gönlüm sevgiliyle arınsaydı kedere aldırmazdım.

   2Hasta, dudaklarını şifa yurdunda bile bulamıyor.

   Âşık gönlünün sevgiliyle saflaşmasını bir şifa şartı sayar. Dudak şifa verecek ilaç gibi düşünülür, fakat hasta ona erişemez; sevilen kişinin iyileştirme ihtimali ile bağışta bulunmayan çocukça inadı aynı birimde çatışır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ol tıfıl kılmaz atâlar bende-i nâçâr ile

   Ol ham-i ebrû gül-i zîbâ ile derdim yeğin

   1O çocuk ruhlu sevgili bu çaresiz kuluna bağışta bulunmuyor.

   2Yay gibi kaşı ve güzel gül yüzü yüzünden derdim ağır.

   Yay kaş ve gül yüz güzelliğin iki tanıdık unsurudur; burada derdin ağırlığını taşıyan somut işaretlere dönüşürler. Kaşın gerilimi tehdit, gülün çekiciliği çağrı üretir; âşık ikisinin arasında kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Andelîb-i mürg-i dil gülden ferâgat eylemez

   Vermeyince goncesin bir lâhza ârâm eylemez

   1Gönül kuşunun bülbülü gülden vazgeçmez.

   2Goncasını vermedikçe bir an huzur bulmaz.

   Gönül kuşu bülbül, sevgili de gül ve gonca olur. Bülbülün vazgeçmemesi sadakati, gonca verilmeden rahat edememesi ise karşılık talebini gösterir; yalnız sevmek yetmez, sevgiliden bir açılma beklenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Gözlerim Ya’kub veş selden ferâgat eylemez

   Ol Yusuf hüsnü perî reftâr ile derdim yeğim

   1Gözlerim Yakup gibi sel olup akmaktan vazgeçmez.

   2Yusuf güzelliğindeki o peri yürüyüşlü sevgili yüzünden derdim ağır.

   Yakup’un Yusuf için ağlayışı şairin gözyaşına ölçü verir. Sevgili de Yusuf güzelliğiyle yürür; böylece dinî-hikâyevi ayrılık modeli hem gözün selini hem derdin “yeğin”, yani ağır oluşunu açıklar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ol güzelin gönlün aldım güne gün andeyledim

   Sen kıyâs etme ki zâhid ben ana fend eyledim

   1O güzelin gönlünü aldım ve günbegün kendime bağladım.

   2Ey zahit, ona hile yaptığımı sanma.

   Şair sevgilinin gönlünü günbegün aldığını söylerken bunu hileden ayırır. Zahide yöneltilen uyarı, kazanılan yakınlığın bir oyun değil, aşkın sürekliliğiyle oluşmuş meşru bir bağ olduğu iddiasını taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Âkıbet Âşık Ömer ol dilberi bend eyledim

   Gâh gâh eksik değil ağyâr ile derdim yeğin

   1Sonunda Âşık Ömer o sevgiliyi kendine bağladı.

   2Yine de rakipler yüzünden derdim zaman zaman eksik olmaz.

   Mahlas beyti sevgilinin bağlandığını ilan etse de şiiri tam bir zaferle kapatmaz. Rakiplerin zaman zaman belirivermesi derdi canlı tutar; elde edilmiş görünen sevgili çevresindeki rekabet yüzünden hâlâ güvenli değildir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle