Bir mi Bin mi Bu Kubbenin Kapusu

Nakaratı bir bilgi yasağı formülü olan nefes: söyleyen bilmez, bilen söylemez. Her bent yeni bir sır sayıp aynı sessizliğe teslim ediyor — cennetin yapısı, on sekiz bin âlem, arşa yazılı iki ad.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bir mi bin mi bu kubbenin kapusu

   Deyen bilmez bilen demez ne seyran

   Nur mu sır mı o uçmağın yapusu

   Deyen bilmez bileen demez ne seyran

   1Bir mi, bin mi bu kubbenin kapısı?

   2Söyleyen bilmez, bilen söylemez — ne seyir!

   3Nur mu, sır mı o cennetin yapısı?

   4Söyleyen bilmez, bilen söylemez — ne seyir!

   Nakarat bir bilgi yasağı formülü kuruyor: bilen susar, konuşan bilmez. İki soru da cevapsız kalmak üzere sorulmuş; şiirin konusu cevap değil, cevabın söylenemezliği. “Uçmak” Türkçenin eski cennet karşılığıdır. Kaynakta dördüncü dize “bileen” diye dizilmiş, düzeltilmedi.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kulu içün halk eyledi cenneti

   Anların kimseye yoktur minneti

   Ali ile Muhammed'in sünneti

   Deyen bilmez bilen demez ne seyran

   1Kulu için yarattı cenneti;

   2onların kimseye minneti yoktur.

   3Ali ile Muhammed'in sünneti —

   4söyleyen bilmez, bilen söylemez, ne seyir!

   Cennet burada bir ödül değil, kuruluşundan beri kulun payı: “kulu içün halk eyledi”. İkinci dize bunu pekiştiriyor — minnetsizlik, verilenin borç doğurmadığı demektir. Üçüncü dize nakaratın nesnesini değiştiriyor: bu kez söylenemeyen şey Ali ile Muhammed'in yolu.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yaratmıştır on sekiz bin âlemi

   Cebrâil arşdan indirdi kelâmı

   Dört kitabın yazıldığı kalemi

   Deyen bilmez bilen demez ne seyran

   1On sekiz bin âlemi yaratmıştır;

   2Cebrâil arştan indirdi sözü.

   3Dört kitabın yazıldığı kalemi —

   4söyleyen bilmez, bilen söylemez, ne seyir!

   Üç dize üç ayrı ölçek veriyor: âlemlerin sayısı, vahyin iniş yolu, kitapların yazıldığı kalem. Üçü de nakaratın yuttuğu birer bilinmezliğe dönüşüyor. “On sekiz bin âlem” halk tasavvufunda yaratılışın toplamını anlatan kalıp sayıdır; dört kitap Tevrat, Zebur, İncil ve Kur'an'dır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hak aşkına sadâ eden sâkiyi

   İns ü cinne sadâ veren makiyi

   Arş yüzünde nişan duran ikiyi

   Deyen bilmez bilen demez ne seyran

   1Hak aşkına seslenen sâkiyi,

   2insana ve cinne ses veren “makiyi”,

   3arşın yüzünde nişan duran ikiyi —

   4söyleyen bilmez, bilen söylemez, ne seyir!

   Üç nesne sayılıyor ve üçü de nakaratın nesnesi; bent, söylenemeyen şeylerin envanteri gibi işliyor. “Arş yüzünde duran iki” Bektaşî tasavvurunda arşa yazılı Muhammed ve Ali adlarına bakar. İkinci dizedeki “makiyi” kaynakta bu haliyle duruyor; okunuşu belirsiz olduğu için karşılıksız bırakıldı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Derviş Mehemmed'im şemsî çırağı

   Her kes bilür bu dünyâda gereği

   Hak Taâlâ eğlendiği durağı

   Deyen bilmez bilen demez ne seyran

   1Derviş Mehemmed'im, güneşin çırası;

   2herkes bilir bu dünyada gereğini.

   3Hak Teâlâ'nın eğleştiği durağı —

   4söyleyen bilmez, bilen söylemez, ne seyir!

   Mahlas bendi şairin tam imzasını taşıyor: “Derviş Mehemmed”. İkinci dize bir an için nakaratı çürütür gibi yapıyor — “her kes bilür” — ama bilinen şey yalnızca dünyanın gereği. Asıl bilgi, yani Tanrı'nın durağı, son dizede yine nakaratın altında kalıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle