Bir sitemkāra düşürdüm dili kim zāhiddir

Zalim sevgiliye yönelen bakışın zararı, vaizin sıcak cehennemi soğuk sözle anlatması ve iki gözün şahitliğiyle ironikleşir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bir sitemkāra düşürdüm dili kim zāhiddir

   Āh ṣad ḥayf ki ol şūḫ benümle żıddır

   1Gönlü öyle zalim birine kaptırdım ki o zahittir.

   2Yüz kere yazık; o güzel bana karşıdır.

   Gönül zalim birine kaptırılmış ve bu kişinin zahit olduğu doğrudan söylenmiştir; konuşan onun kendisine karşı oluşuna yakınır. Beyit sevgiliyi zahide benzetmez, ‘zâhiddir’ yüklemini kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Baḳdıñ ol āfete diḳḳat ile ey çeşm ammā

   Bu nigāhıñ żararı ṣoñra dile ‘ā’iddir

   1Ey göz, o afete dikkatle baktın ama,

   2bu bakışının zararı sonra gönle döner.

   Göz sevgiliye dikkatle bakmıştır; fakat bu bakışın sonradan doğan zararını gönül taşır. Görme eylemi ile acının muhatabı ayrılarak bedenin iki parçası arasında sorumluluk ilişkisi kurulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   İtmege ‘ālemi meftūn yeter şīveleriñ

   O baḳışlar o revişler güzelim zā’iddir

   1Dünyayı tutkun etmeye cilvelerin yeter.

   2Güzelim, o bakışların ve yürüyüşlerin fazladır.

   Sevgilinin cilveleri dünyayı tutkun etmeye zaten yeter; bakış ve yürüyüşlerin fazlalığı ayrıca vurgulanır. Övgü, güzelliğin etkisini sayarken aynı zamanda ölçüyü aşan güce karşı sitem taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Germī-i duzaḫı vaṣf eylediñ ammā vā‘iẓ

   Ola ma‘zūr kelāmıñ ḳatı çoḳ bāriddir

   1Ey vaiz, cehennemin sıcaklığını anlattın ama,

   2sözün mazur görülsün; pek çok kez soğuktur.

   Vaiz cehennemin sıcaklığını anlatır, fakat kendi sözü çok kez soğuk bulunur. Sıcak-soğuk karşıtlığı dinî içeriği değil, öğüdün etkisiz söyleyişini hicveden tarihsel bir nükte kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ben de şūrīdeyim ol şāhid-i ḥüsne Fāżıl

   Zār olan dīdelerim işte iki şāhiddir

   1Fâzıl, ben de o güzellik şahidine vurulmuşum.

   2Ağlayan gözlerim işte iki şahittir.

   Mahlasta Fâzıl güzellik şahidine vurulduğunu söyler; ağlayan iki gözü bu aşkın iki şahidi olur. ‘Şahit’ sözcüğü sevgili ve tanık anlamlarını aynı kapanışta birleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle