Bir vakta erdi ki bizim günümüz

Beş dörtlük boyunca “belli değil” redifi bir düzenin dağılışını sayar: yiğit, dert, koyun, kurt, yazı. Ruhsatî'nin en sert toplumsal şiiri; şikâyet mecaza sığınmadan söylenir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bir vakta erdi ki bizim günümüz

   Yiğit belli değil mert belli değil

   Her kes yarasına derman arıyor

   Deva belli değil dert belii değil

   1Öyle bir zamana geldi ki günümüz,

   2yiğit belli değil, mert belli değil.

   3Herkes yarasına derman arıyor;

   4ilaç belli değil, dert belli değil.

   Şiir bir zaman teşhisiyle açılıyor: “bir vakta erdi ki”. Sorun kişilerde değil, ayırt edilebilirliğin kendisinde. Herkes derman arıyor ama derdin ne olduğunu bilmiyor — kargaşanın en somut tarifi.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Fark eyledik âhır vaktın yettiğin

   Merhamet çekilip göğe gittiğin

   Gücü yeten soyar gücü yettiğin

   Papak belli değil Kürt belli değil

   1Ahir zamanın geldiğini fark ettik,

   2merhametin çekilip göğe gittiğini.

   3Gücü yeten, gücünün yettiğini soyar;

   4papak belli değil, Kürt belli değil.

   Dörtlük, dönemin kimlik adlarını birbirinden ayırt edilemez hâle gelmişlik şikâyeti içinde kullanır. ‘Papak’ ve ‘Kürt’ sözleri tarihsel konuşanın etnik sınıflandırma dilidir; katalog bu hiyerarşik söylemi bugünün yargısı olarak onaylamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Adâlet kalmadı hep zulüm doldu

   Geçti şu baharın gülleri soldu

   Dünyanın gidişi acayip oldu

   Koyun belli değil kurt belli değil

   1Adalet kalmadı, her yer zulüm doldu;

   2bahar geçti, gülleri soldu.

   3Dünyanın gidişi tuhaflaştı;

   4koyun belli değil, kurt belli değil.

   Dörtlüğün son dizesi bütün şiirin özeti sayılabilir. Kurdu koyundan ayıramamak, kurbanla failin karışması demek — Ruhsatî'nin toplum eleştirisi bu tek imgede toplanıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Başım ayık değil kederden yastan

   Ah ettikçe duman çıkıyor festen

   Harâbe yüz tuttu bezm-i gülüstan

   Yayla belli değil yurt belli değil

   1Başım kederden ve yastan ayılmıyor;

   2âh ettikçe fesimden duman çıkıyor.

   3Gül bahçesi meclisi yıkıntıya döndü;

   4yayla belli değil, yurt belli değil.

   Genel manzaradan kişisel hâle dönüş. Fesin dumanlanması, âhın bedende görünür hâle gelmesi; hem abartı hem çok somut bir görüntü.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Çarh bozulmuş dünya ıslah olmuyor

   Ehl-i fukaranın yüzü gülmüyor

   Ruhsatî de dediğini bilmeyor

   Yazı belli değil hat belli değil

   1Çark bozulmuş, dünya düzelmiyor;

   2yoksulun yüzü gülmüyor.

   3Ruhsatî de ne dediğini bilmiyor;

   4yazı belli değil, hat belli değil.

   Mahlas dörtlüğü şairi de belirsizliğin içine katıyor: “dediğini bilmeyor”. Bu bir tevazu değil, tutarlı bir sonuç — her şeyin ayırt edilemez olduğu bir yerde konuşanın sözü de ayırt edilemez. Şiir kendi zeminini de çekerek bitiyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle