Ruhsatî

Ruhsatî kimdir?

Ruhsatî, 19. yüzyılda Sivas yöresinde yaşamış bir âşıktır; asıl adı Mustafa'dır ve Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ndeki maddesi Deliktaşlı Mustafa adıyla açılır.

Aynı madde şiirlerinin konularını aşk, tabiat, gurbet, öğüt, taşlama, tenkit, mistik düşünce, fanilik, dert, şikâyet ve dilek olarak sıralar; dilini sade bulur ve şiirlerinde zorlama olmadığını söyler.

Hayatı ve yaşadığı çevre

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ne göre 1835'te Kangal'ın Deliktaş köyünde doğdu. Babası Ahmet, annesi Safiye'dir; dedesi Sivas'ın Altınyayla ilçesindendir. On iki yaşında yetim kaldığı için kuvvetli bir tahsil göremedi.

Uzun süre Deliktaş ağalarından Ali Ağa'nın yanında azap durdu; bunun dışında demiryolu işlerinde çalıştı, çiftçilik, çobanlık ve inşaatlarda duvarcılık yaptı. Hayatının sonlarında köyünde imamlık yaptı. Dört kez evlendi ve TEİS yirmi üç çocuğu olduğunu kaydeder; oğlu Minhacî de tanınmış bir âşık olmuştur.

Kaynaklarda Bektaşî olduğu ileri sürülse de TEİS onu Nakşıbendî tarikatına mensup bir âşık sayar. Mahlasını Şeyh İbrahim Efendi vermiştir. Bazı şiirlerinde İcadî ve Cehdî mahlaslarını da kullandığı söylenir; ancak aynı madde bu mahlaslarla yazılmış şiirlerin bulunamadığını belirtir.

TEİS'e göre bugüne kadar 466 şiiri tespit edilebilmiş ve bunlar 1994'te Doğan Kaya tarafından yayımlanmıştır. Mensur olarak köy odalarında yıllarca okunan Uğru ile Kadı Hikâyesi'ni aruz vezniyle manzumeye çevirip 473 beyte genişletmiştir; bu metin daha önce taş baskı tekniğiyle basılmıştır.

1911'de doğduğu köyde öldü ve mezarı oradadır. TEİS künyesi ölüm için 1899/1911 biçiminde iki tarih verir, madde metni ise 1911'i söyler; maddenin yazarı Doğan Kaya'dır.

Şiir anlayışı ve dili

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü çoğunlukla hece vezni kullandığını, en çok 11 ve 8 heceli şiir söylediğini, hece vezinli şiirlerinin 7+7 veya 8+7 duraklı yapıda olduğunu kaydeder; aynı madde aruz vezninde başarılı olamadığını söyler.

Bir köy şairi olarak pek çok şiirinde ağız özelliklerine bağlı kalmış, TEİS'in ifadesiyle oldukça fazla yekûn tutacak kadar mahallî kelime kullanmış ve şiirlerinde köy hayatını, kendi izlenimlerini yansıtmıştır.

En çok Karacaoğlan, Âşık Ömer ve Gevherî'nin etkisinde kaldığı belirtilir. Bu katalogdaki şiirinde şikâyet doğrudan söylenir: “Bir vakte erdi ki bizim günümüz” dizesi zamanın bozulmasını bir tarih kaydı gibi öne sürer.

Başlıca eserleri ve şiirleri

• ŞiirlerTEİS'e göre tespit edilen 466 şiir; 1994'te Doğan Kaya tarafından yayımlandı.
• Uğru ile Kadı HikâyesiMensur olarak köy odalarında okunan hikâyeyi aruz vezniyle 473 beyte genişletmiş manzum eseri; daha önce taş baskıyla basılmıştır.

Edebiyat tarihindeki yeri

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, oğlu Minhacî başta olmak üzere Meslekî, Zakirî, Emsalî ve Tabibî gibi pek çok çağdaş şairin ondan etkilendiğini yazar; edebiyattaki âşık kollarından birinin Ruhsatî Kolu olması da bu etkinin göstergesi sayılır.