Biri Biriyle Müjgân Safları Gavgâya Girmişdir

Kirpik saflarını savaşa, gamzeyi arabulucuya; inciyi sadeften çıkan gümüş bedenli güzele ve aynadaki yansımayı cam içine girmiş periye benzeten gazel, Nedîm'in eşsiz efendisinin meclisindeki sevincini anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Biri biriyle müjgân safları gavgâya girmişdir

   Nigâh-ı gamze gûyâ sulh içün araya girmişdir

   1Kirpik safları birbirleriyle kavgaya girmiş;

   2gamzeli bakış sanki barış için araya girmiş.

   Matla yüzü bir savaş alanına çevirir: kirpikler karşılıklı dizilmiş saflardır. İkinci dizede araya giren bakış barış elçisi rolünü üstlenir, ama gamzeli olduğu için tarafsız değildir. Barış getirmesi beklenen unsurun kendisi de bir silah olduğundan çatışma çözülmez, yalnız biçim değiştirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   İşitdim dür sadef pîrâhenin çâk eyleyüp çıkmış

   Meğer ol dil-ber-i sîmin-beden deryâya girmişdir

   1İncinin sedef gömleğini yırtıp çıktığını duydum;

   2meğer o gümüş bedenli güzel denize girmiş.

   Bu beyit bir söylentiyle açılır ve tersine yürüyen bir çıkarım kurar: inci sedef gömleğini yırtıp çıkmışsa, demek ki denize gümüş bedenli biri girmiştir. Sonuçtan sebebe giden bu akıl yürütme sevgiliyi hiç göstermeden, yalnız yol açtığı telaşla anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dediler şehr-i nâz-âbâd içinde ‘işve sûkunda

   O tâcir-beççe bir dükkân-ı istiğnâya girmişdir

   1Naz şehrinde, cilve çarşısında dediler ki

   2o genç tacir, ihtiyaçsızlık dükkânına girmiş.

   Üçüncü beyit sahneyi ticarete taşır ve iki uydurma yer adı kurar: naz şehri ve cilve çarşısı. Genç tacirin girdiği dükkân ise hiçbir şey satmayan “istiğnâ” dükkânıdır. Alışverişin olduğu bir yerde yüz vermemenin dükkân açması, erişilmezliği bir meslek gibi gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Temâşâ eyleyüp âyîne içre ‘aks-i ruhsârın

   Kıyâs etdim perîdir sihr ile mînâya girmişdir

   1Aynada yanağının yansımasını seyredince

   2onu büyüyle camın içine girmiş bir peri sandım.

   Dördüncü beyit yansımayı yanlış anlamayı ciddiye alır: aynadaki yüz gerçek sanılır ve peri, büyüyle camın içine kapatılmış varsayılır. “Kıyâs etdim” sözü bunu bir hayal değil, mantıklı bir sonuç gibi sunar; yanılgının kendisi böylece güzelliğin kanıtına dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Fürûğu kûhsâr-ı âheni âb eylemek mümkin

   Ol âteş kim hayâlinle dil-i şeydâya girmişdir

   1Onun ışığının demir dağını eritmesi mümkündür;

   2çünkü hayalinle çılgın gönle o ateş girmiştir.

   Beşinci beyit gönüldeki ateşin gücünü ölçmek için imkânsız bir iş seçer: demir dağı eritmek. Ölçüt sıcaklık değil, sevgilinin ışığıdır. Ateşin gönle kendi başına değil “hayâlinle” girmesi, yakıcı olanın sevgilinin kendisi değil onun zihindeki sureti olduğunu söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bugün pek ser-fırâz u şâd-mân gördüm Nedîmâyı

   Meğer kim meclis-i mahdûm-ı bî-hemtâya girmişdir

   1Bugün Nedîm'i pek başı dik ve sevinçli gördüm;

   2meğer eşsiz efendisinin meclisine girmiş.

   Makta şairi üçüncü kişi gibi dışarıdan gösterir: bugün başı dik ve sevinçli görünmektedir. Sebep yine “meğer” ile gelir ve öznel değil toplumsaldır — eşsiz sayılan bir efendinin meclisine kabul edilmiştir. Gazelin bütün girişleri böylece bir davetle tamamlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle