Biz Urum Abdallarıyız

Beş dörtlük boyunca konuşan hep çoğuldur: "biz". Abdal topluluğu kendini ziyneti bırakmış, elindekini dağıtmış, mânâyı satan bir zümre olarak tanımlar; dördüncü dörtlük Hurûfî yüz okumasını üç dizeye sığdırır ve son dörtlük öğretinin sır olduğunu söyleyerek kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Biz Urum abdallarıyız

   Maksûdumuz yardır bizim

   Geçtik ziynet kabâsından

   Gencinemiz erdir bizim

   1Biz Rum abdallarıyız.

   2Bizim maksadımız yârdır.

   3Süslü kaftanı bıraktık.

   4Bizim hazinemiz erdir.

   Nefes bir kişiyle değil bir toplulukla açılıyor: "Urum abdalları", Anadolu'da gezen abdal dervişlerinin kendilerine verdiği addır. Süslü kaftanı bırakmak yalnız kılık değiştirmek değil, bir sınıftan çıkmak demektir. "Gencine" (hazine) kelimesi ise yoksulluğu eksiklik değil saklı bir servet sayar; her dörtlüğün "bizim" ile kapanması da bu ortaklığı pekiştirir.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Dâim kılarız biz zârı

   Hare eyleriz elde varı

   Dost yoluna verdik seri

   Münkirimiz hordur bizim

   1Biz durmadan ağlarız.

   2Elde ne varsa harcarız.

   3Dost yoluna başımızı verdik.

   4Bizi inkâr eden hor kalır.

   Dörtlük ağlamayı, elindekini dağıtmayı ve baş vermeyi aynı sıraya koyuyor: üçü de bırakmanın giderek ağırlaşan dereceleridir. Son dize ise inkâr edeni cezalandırmaz, yalnız "hor" sayar — hüküm dışarıdan gelen bir ceza değil, tercihin kendi sonucudur. İkinci dize kaynakta "Hare eyleriz" diye dizilmiş; "harc eyleriz" okunması ölçüye ve anlama uyuyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Aşk bülbülüyüz öteriz

   Râh-ı Hak’ka yüz tutarız

   Ma’nâ gevherin satarız

   Müşterimiz vardır bizim

   1Aşkın bülbülüyüz, öteriz.

   2Hak yoluna yüz tutarız.

   3Mânâ cevherini satarız.

   4Bizim müşterimiz vardır.

   Dörtlük ticaret diline geçiyor: satılan şey "mânâ gevheri", alıcı da yolun içinden çıkıyor. Bülbül divan şiirinde güle âşık ve durmadan öten kuştur; burada ötmek doğrudan şiir söylemekle bir tutulur. "Müşterimiz vardır" dizesi övünme gibi durur, asıl işi ise bu sözün bir dinleyici çevresi olduğunu bildirmektir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   İstivâyı gözler gözüm

   Seb’ulmesânî’dir yüzüm

   Enelhak’kı söyler sözüm

   Mi’râcımız dardır bizim

   1Gözüm istivâyı gözler.

   2Yüzüm Seb'u'l-mesânî'dir.

   3Sözüm "ene'l-Hak" der.

   4Bizim miracımız dardır.

   Dörtlük baştan sona Hurûfîdir: "istivâ" yüzdeki düz hattın adı, Seb'u'l-mesânî (Fâtiha'nın yedi âyeti) yüzdeki hatlarla eşlenir, "ene'l-Hak" ise Hallâc'ın sözüdür. Son dizedeki "dâr" iki anlamı birden taşır: Hallâc'ın asıldığı darağacı ve cemde meydanın ortasında durulan yer. Miraç böylece göğe çıkmak değil, meydana çıkmak olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Haber aldık Muhammed’den

   Geçmeyiz zât u sıfattan

   Balım nihan söyler zattan

   İrşâdımız sırdır bizim

   1Haberi Muhammed'den aldık.

   2Zât ve sıfattan vazgeçmeyiz.

   3Balım, zâttan gizlice söyler.

   4Bizim irşadımız sırdır.

   Mahlas dörtlüğü şiiri kapatırken açıklamayı da reddediyor: söylenen "nihan", öğretilen "sır"dır. Zât ve sıfat kelâm terimleridir; abdal ağzıyla yazılmış bir nefesin sonunda görünmeleri, bu metnin halk söyleyişiyle medrese sözlüğünü aynı dörtlükte tuttuğunu gösterir. "İrşâd" yol göstermek demektir ve sır sayılınca öğretinin herkese açık olmadığı söylenmiş olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle