Bizi yoktan var eden Sübhân’ı ben bilmez miyim

Şiir Tanrı’yı, ilk halifeleri ve mezhep imamını bildiğini söyleyen bir inanç beyanıyla açılır. Âdem, İbrahim, Hamza, Ali, Hasan ve Hüseyin anılır; Hacı Bektaş ziyareti ile şeytanın saptırması karşı karşıya getirilir. Âşık Ömer son bölümde Musa’ya hitabı, güneşi ve dört kutsal kitabı sayarak Kur’an’ı bildiğini vurgular.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bizi yoktan var eden Sübhân’ı ben bilmez miyim

   Hem Ebû Bekr ü Ömer Osmân’ı ben bilmez miyim

   1Bizi yoktan var eden yüce Tanrı’yı bilmez miyim?

   2Ebubekir’i, Ömer’i ve Osman’ı bilmez miyim?

   Tekrarlanan ‘bilmez miyim’ sorusu bilgisizlik ihtimalini reddeden güçlü bir inanç beyanıdır. Tanrı’nın yaratışı ilk üç halifeyle yan yana anılır; söyleyen özne hem yaratıcıyı hem tarihsel din büyüklerini tanıdığını bildirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Evveli Âdem Safiyyullah değil mi aslımız

   Mezhebimdir Hazret-i Nu’mân’ı ben bilmez miyim

   1İlk atamız Tanrı’nın seçkin kulu Âdem değil mi?

   2Mezhebimin imamı Hazret-i Numan’ı bilmez miyim?

   Âdem ilk ata, Numan ise mezhep imamı olarak kimlik zincirine eklenir. Şiir soy başlangıcıyla mezhebi aidiyeti aynı beyitte buluşturur; kişinin nereden geldiği ve hangi yorum geleneğine bağlı olduğu birlikte belirtilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Cümle nâsı bir avuç hakten yarattı Yaradan

   Hazret-i İbrâhim’e gör âteşi gülzâr eden

   1Yaradan bütün insanları bir avuç topraktan yarattı.

   2Hazret-i İbrahim için ateşi nasıl gül bahçesine çevirdiğini gör.

   İnsanların bir avuç topraktan yaratılması ortak kökeni öne çıkarır. İbrahim’e ateşin gül bahçesi kılınması, Tanrı kudretinin zarar veren unsuru esenliğe çevirebildiğini gösteren açık bir mucize örneğidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hak Taâlâ cümlemiz halk eyledi dört pâreden

   Cümlenin ma’lûmu ol sultânı ben bilmez miyim

   1Yüce Tanrı hepimizi dört parçadan yarattı.

   2Herkesin bildiği o sultanı ben bilmez miyim?

   Dört parçadan yaratılma sözü dört unsur anlayışını çağırır. ‘O sultan’ ifadesinin tam göndergesi beyit yüzeyinde kesin değildir; güvenli okuma, yaratılışın herkesçe bilinen ilahî sahibine yönelen saygıyı korur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Fahr-i âlem hak resuldür dü cihânın serveri

   Hazret-i Hamza değil mi âlemin gerçek eri

   1Âlemlerin övüncü gerçek elçidir, iki dünyanın önderidir.

   2Hazret-i Hamza dünyanın gerçek yiğidi değil mi?

   Peygamber iki dünyanın önderi, Hamza ise gerçek yiğit olarak anılır. Manevi rehberlik ile savaşçı cesaret yan yana gelir; din tarihinin farklı erdemleri aynı bilme ve tanıma zincirine katılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Hazret-i Ali’yi gör kim erlerin şîr-i neri

   Ol Şîr-i Yezdan olan Arslan’ı ben bilmez miyim

   1Hazret-i Ali, yiğitlerin en güçlü aslanıdır.

   2Tanrı’nın Aslanı olan o kahramanı ben bilmez miyim?

   Ali için aslan benzetmesi iki kez güçlendirilir. Yiğitlerin en güçlü aslanı ve Tanrı’nın Aslanı unvanları, fiziksel cesareti manevi yakınlıkla birleştirir; soru biçimi bu tanımayı tartışmasız kabul eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   İmam Hasen hem Hüseyin Kerbelâ’da oldu şehid(?)

   Hacı Bektaş’ı ziyâret edeler her mâh u îd

   1İmam Hasan ile Hüseyin Kerbelâ’da şehit oldu; baskıdaki soru işareti korunur.

   2Hacı Bektaş’ı her ay ve bayramda ziyaret etsinler.

   Hasan ile Hüseyin’in Kerbelâ şehitliği, metindeki belirsizlik işareti korunarak aktarılır. Hacı Bektaş ziyaretinin ay ve bayramlarla anılması, tarihsel acıyı yaşayan ziyaret ve anma pratiğine bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Âdeme cennetten iğvâ verüp oldu nâümîd

   Bunca nâsı azdıran Şeytân’ı ben bilmez miyim

   1Âdem’i cennette kandırıp umutsuz bıraktı.

   2Bunca insanı yoldan çıkaran şeytanı ben bilmez miyim?

   Şeytanın Âdem’i kandırması, insanlığın ortak saptırılma hikâyesi olur. Tanrı’yı ve velileri bildiğini söyleyen özne, kötülüğün kaynağını da tanır; bilgi yalnız kutsal kişileri saymakla sınırlı kalmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Der Ömer bûy-i Kelîmullâh’a gelürdü hitab

   Âlemi nurla münevver kılur idi âftâb

   1Ömer der: Tanrı’nın Musa’ya hitabının kokusu gelirdi.

   2Güneş âlemi nurla aydınlatırdı.

   Musa’ya gelen hitabın kokusu şiirsel bir duyumla anlatılır; güneş de âlemi aydınlatan nur olur. İlahi söz ile doğal ışık aynı beyitte birleşerek vahiy ve görünür aydınlığı yan yana getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Biri İncil biri Tevrat biri Zebur dört kitab

    Hak Muhammed’e inen Furkan’ı ben bilmez miyim

    1Biri İncil, biri Tevrat, biri Zebur; bunlar dört kitaptandır.

    2Tanrı’nın Muhammed’e indirdiği Kur’an’ı ben bilmez miyim?

    İncil, Tevrat ve Zebur sayıldıktan sonra dördüncü kitap Kur’an olarak tamamlanır. Muhammed’e indirilen Furkan adı, doğruyla yanlışı ayırma niteliğini taşır; şiir baştaki bilme sorusunu kutsal kitaplarla kapatır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle