Böyle Yüksek Uçma

Şahin bakışlı sevgiliye yüksekten uçmaması, âşığa lütuf göstermesi ve rakibi kayırmaması söylenir. Zamanın açılmış gülleri solduracağı ve herkesin ettiğini bulacağı hatırlatılır; Ömer son bentte zayıflayan bedenini hilale benzetir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Böyle yüksek uçma şahin bakışlım

   Koştururlar seni kola bir zaman

   1Şahin bakışlı sevgilim, böyle yüksekten uçma.

   2Koştururlar seni kola bir zaman.

   Şahin bakışlı sevgilinin yüksekten uçmaması istenir; uyarı, gururun bir gün denetim altına alınabileceği tehdidini taşır. Burada önce “Şahin bakışlı sevgilim,” denir; “Koştururlar seni kola” sözü ise bu başlangıcın hangi duyguya veya davranışa vardığını gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Âşık-ı sâdıkım oda yakışlım

   Hiç lûtfün olmaz mı kula bir zaman

   1Ben senin sadık âşığınım, ey ocağa yakışan.

   2Bir gün olsun kuluna lütufta bulunmaz mısın?

   Kendisini sadık âşık ve kul olarak tanıtan söyleyen, sevgiliden en azından bir kez lütuf bekler. “Ben senin sadık” sözündeki ayrıntı, “Bir gün olsun” ile yeni bir bağlama taşınır; bu bağ, şiirsel hareketin sonucunu görünür tutar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Edersin sevdiğim rakibe izzet

   Bir anca bulmadık yanında rağbet

   1Edersin sevdiğim rakibe izzet.

   2Yanında bir an bile ilgi görmedik.

   Rakibe saygı gösterilirken âşığa ilgi verilmemesi, sitemin temelindeki eşitsizliği açıkça ortaya koyar. İlk ifadenin “Edersin sevdiğim rakibe” oluşu ile devamın “Yanında bir an” diye kurulması, anlatılan olayın iki ayrı yüzünü birbirine yaklaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Rûzigâr elinden çekesin mihnet

   Açılan güllerin sola bir zaman

   1Zamanın elinden sıkıntı çekesin;

   2Açılan güllerin sola bir zaman.

   Zamanın sıkıntı verip açmış gülleri solduracağı hatırlatılır; bugünkü güzellik ve üstünlük kalıcı değildir. “Zamanın elinden sıkıntı” biçimindeki seslenişe “Açılan güllerin sola” eşlik eder; böylece söylenen ile hissedilen arasındaki ilişki doğrudan kurulmuş olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bir cevri yamana meyil verirsin

   Bakmayana neye sözler söylersin

   1Zalim ve kötü birine yönelirsin.

   2Bakmayana neye sözler söylersin.

   Sevgilinin kötü ve zalim olana yönelip kendisine bakmayana söz söylemesi, yanlış kişiyi seçme eleştirisidir. Anlatıcı “Zalim ve kötü” derken açtığı düşünceyi “Bakmayana neye sözler” ile sürdürür; ikinci ifade, ilk sözün ağırlığını somutlaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Başına gele de sen de göresin

   Her kes ettiğini bula bir zaman

   1Başına gele de sen de göresin.

   2Bir gün herkes ettiğinin karşılığını bulur.

   Yapılanın bir gün kişinin başına geleceği söylenir; sevgili, âşığın yaşadığı ilgisizliği yaşayarak anlayacaktır. “Başına gele de” sözünün ardından “Bir gün herkes” gelmesi, betimlenen durumun anlatıcı için ne anlama geldiğini belirginleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Âşıka kıldığın başka fen gibi

   Bağrı âhen görmemişim sen gibi

   1Âşıka kıldığın başka fen gibi.

   2Senin gibi demir bağır görmedim.

   Demir bağır benzetmesi sevgilinin katılığını büyütür; âşık onun kadar merhametsiz birini görmediğini belirtir. Kesit “Âşıka kıldığın başka” ile başlar ve “Senin gibi demir” ile yön değiştirir; bu yapı, dışarıdaki görüntüyü içteki tepkiye bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Aşk ateşi sînen yaka ben gibi

   Gözlerin kan ile dola bir zaman

   1Aşk ateşi sînen yaka ben gibi.

   2Gözlerin kan ile dola bir zaman.

   Aşk ateşinin sevgilinin göğsünü de yakması ve gözünü kanla doldurması, karşılıklı acı dileğidir. “Aşk ateşi sînen” ile kurulan ilk hareket, “Gözlerin kan ile” ifadesinde karşılığını bulur; iki cümle aynı duygusal sürecin aşamalarıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ömer zaifliğe yüz tuttu cismim

   Hilâle dönderdin ey perî resmim

   1Ömer der: Bedenim zayıflamaya başladı.

   2Ey peri görünüşlü, beni hilale çevirdin.

   Ömer’in zayıflayan bedeni hilale döner; sevgilinin etkisi, bedeni incelten görünür bir değişimdir. Önceki söz “Ömer der: Bedenim” iken onu “Ey peri görünüşlü,” izler; böylece parçanın söyleyen, muhatap ve sonuç ilişkisi açıklık kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Şimdi âr edersin anmağa ismim

    Hâtırından gitmez ola bir zaman

    1Şimdi adımı anmaktan utanırsın;

    2Hâtırından gitmez ola bir zaman.

    Bugün adını anmaktan utanan sevgilinin gelecekte Ömer’i unutamaması dilenir; kapanış zamanın dönüşüne güvenir. “Şimdi adımı anmaktan” ayrıntısının yanına “Hâtırından gitmez ola” yerleştiğinde, sahnenin yalnız görünüşü değil taşıdığı niyet de okunabilir hâle gelir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle