Bizim sahraların başı
Emrah, dumanlı kırlar ve ayrılığın ağırlığıyla sevgilinin kendisini anıp anmadığını sorar. Bir zamanlar bir gün görmeden yaşayamadığı sevgili şimdi uzaktadır; eriyen karlar ve yola bakma imgeleri kavuşma beklentisini sürdürürken servi boylu yârın şairi ateşe attığı söylenir.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Bizim sahraların başı
Pare pare duman şimdi
1Bizim kırlarımızın üstü,
2Parça parça duman şimdi.
- 2
Sevişmesi bir hoş olur
Ayrılması yaman şimdi
1Sevişmesi bir hoş olur.
2Ayrılması yaman şimdi.
Sevişmenin hoşluğu ayrılığın kötülüğüyle karşılaştırılır; iki hâl arasındaki keskin fark, bugünkü acının eski mutluluktan doğduğunu gösterir.
- 3
Gülün çevresi m-ola
Çektiğim m-ola
1Gülün çevresi diken mi acaba.
2Çektiğim ah ve feryat mıdır?
Gül çevresinin diken olup olmadığı sorulur; çekilen ah ve feryadın da sorgulanması, aşkın hem güzelliğini hem acısını belirsizlik içinde tutar.
- 4
Acap bizi anar m-ola
O kaşları şimdi
1Acaba bizi anar mı?
2Onun kaşları şimdi yay gibi eğridir.
Sevgilinin anlatıcıyı anıp anmadığı bilinmez; yay gibi kaşların bugünkü görüntüsü, düşüncedeki sevgiliyi tek bir yüz ayrıntısıyla canlandırır.
- 5
Arasam yari bulurdum
Yolunda kurban olurdum
1Arasam yari bulurdum.
2Yolunda kurban olurdum.
Aramak sevgiliyi bulma umuduna bağlanır; onun yolunda kurban olmayı göze almak, kavuşma isteğini tam bir adanmışlığa yükseltir. Kurban olma sözü, sevgiliyi aramanın yalnız buluşma değil kendinden vazgeçme ihtimali taşıdığını açıklar.
- 6
Bir gün görmesem ölürdüm
Gör neyledi zaman şimdi
1Bir gün görmesem ölürdüm.
2Gör neyledi zaman şimdi.
Bir günlük görüşsüzlük bile ölüm sayılırken zamanın yaptıkları gösterilir; ayrılık, günleri uzatan ve kişiyi değiştiren etkin bir güçtür. Zaman etkin bir fail olarak gösterildiğinde bir günlük hasret, anlatıcının bütün varlığını değiştiren uzun ayrılığa dönüşür.
- 7
Erisin dağların karı
Ben çekerdim ahü zarı
1Erisin dağların karı.
2Ben ah edip inlerdim.
Dağ karlarının erimesi engellerin çözülmesi dileğidir; anlatıcının ah edip inlemesi, tabiatın beklenen yumuşamasına kişisel sesi ekler. Eriyen kar umudu, içteki feryadın da dış dünyadaki engelle birlikte çözülmesini bekleyen bir dilektir.
- 8
Kadir Mevlâm gönder yari
Gönül ister şimdi
1Kadir Mevlâm, sevgiliyi gönder.
2Gönül ister hemen şimdi.
Kadir Mevlâdan sevgiliyi göndermesi istenir; gönlün onu hemen istemesi, yakarışın ertelenemez bir kavuşma talebi taşıdığını açıklar. Hemen sözü, Mevlâ’ya yönelen talebin geleceğe bırakılamayacak kadar yoğun bir özlemden doğduğunu vurgular.
- 9
Benim aşnam şimdi çıkar
Çıkar da yollara bakar
1Benim sevgilim şimdi çıkar.
2Çıkar da yollara bakar.
Sevgilinin yola çıkıp yolları gözlemesi bekleyen konumunu gösterir; âşık, bu görüntüyle karşılıklı bir arayış ihtimali kurar. Yolları gözleyen sevgili hayali, ayrılığın tek taraflı olmayabileceğine dair şiirdeki en açık umut anıdır.
- 10
EMRAH’ı otlara yakar
Boyu şimdi
1EMRAH’ı ateşlere yakar.
2Sevgili şimdi salınan bir servi boyludur.
Sevgili Emrah’ı ateşlere yakarken salınan serviye benzetilir; güzelliğin zarif hareketi ile verdiği yakıcı acı aynı finalde birleşir. Salınan servi ile yakıcı ateş, sevgilinin zarafetinin Emrah’a aynı anda haz ve eziyet verdiğini kapatışta özetler.
Metnin kaynağı
Ercişli Emrah isnadı, 1938 baskısındaki bölüm yerleşimi ve gövdede görünen mahlas için farklı bir okuyucunun kaynakla birebir karşılaştırmasıyla doğrulandı. İsnadı kesinleşmemiş iki kayıt bu diziye alınmadı.
Atıf kanıtını aç ↗Halk Edebiyatı Antolojisi, 1938; Ercişli Emrah, basılı No. 5, PDF 96; 10 birim/20 dize. Görsel kanıt kayıt altındadır; tarama yeniden dağıtılmaz.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Kırların üstünü parça parça duman kaplar; bölünmüş görüntü, ayrılık şiirinin daha başında görüşü ve yolu belirsizleştirir. Dumanın parçalılığı, uzaktaki yolu örterken anlatıcının dağılmış ruh hâlini de manzaraya taşır.