Bu Derd-i Hasretin Câna Kâr Etti

Âşık Ömer hasretin canına işlediğini ve dile sığmadığını söyler. Gerçek dostu ararken sırrını açacak kimse bulamaz; cefa eden sevgiliye yine de uzun ömür diler, yüzünün mumuna pervane ve kapısındaki en aşağı kul olur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bu derd-i hasretin câna kâretti

   Nice şerhedeyim gelmez lisâna

   1Bu hasret derdi canıma işledi;

   2nasıl açıklayayım, dile gelmiyor.

   Hasret dışarıdan dokunan bir üzüntü değil canın içine işleyen kalıcı etkidir. Şerh etme isteği vardır, ancak dil bu yoğunluğu taşıyamaz; şiir ifade edilemeyeni söylemeye çalışır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ey benim ruhleri tâze civanım

   Demâdem artmakta âh ü efganım

   1Ey taze yanaklı genç sevgilim;

   2ahım ve feryadım her an artıyor.

   Taze yüz yaşam ve gençlik taşırken âşığın sesi giderek ağırlaşır. Sevgilinin canlılığı ile konuşanın yükselen iniltisi arasındaki karşıtlık hasretin tek taraflılığını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bulunmaz bu kevn ü mekân içinde

   Hakîkî dost var mı cihan içinde

   1Bu varlık ve mekân âlemi içinde bulunmaz;

   2dünyada gerçek bir dost var mı?

   İlk dize eksik yüklemiyle yokluğu geniş bir evrene yayar; sonraki soru aranan şeyin hakiki dost olduğunu açar. Böylece kişisel ayrılık güvenilecek kimsenin bulunmadığı varoluşsal yalnızlığa dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ne yahşiler gördüm yaman içinde

   Kime fâşedeyim sırr-ı nihânım

   1Kötülerin arasında ne iyiler gördüm;

   2gizli sırrımı kime açayım?

   İyi ile kötü beklenmedik biçimde aynı çevrede bulunur, bu yüzden dış görünüş güvenilir ölçü değildir. Gizli sırrın muhatabı seçilemez; dost arayışı temkinli suskunluğa varır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ömrün efzûn ede cenâb-ı Hudâ

   Nedir bu bendene cevr ile cefâ

   1Yüce Tanrı ömrünü artırsın;

   2bu kuluna neden eziyet ve cefa ediyorsun?

   Şair kendisine cefa eden sevgili için yine de uzun ömür diler. Dua ile sitem aynı nefeste yer alır; bağlılık, görülen zarara rağmen sevgilinin iyiliğini istemekten vazgeçmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Cân ü baş ederdim yoluna fedâ

   Benim ey kameti serv-i revânım

   1Canımı ve başımı yoluna feda ederdim,

   2ey servi gibi yürüyen sevgilim.

   Can ve baş bütünüyle teslim edilen en yüksek bedeldir. Servi benzetmesi yalnız uzun boyu değil salınarak yürüyüşü de anlatır; fedakârlık sevgilinin hareketli güzelliğine yönelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Cemâlin şem’inin pervânesiyim

   Gülzâr-ı hüsnünün dîvânesiyim

   1Yüzünün mumunun pervanesiyim;

   2güzellik gül bahçenin divanesiyim.

   Yüz ışık saçan mum, âşık çevresinde yanmaya hazır pervanedir. İkinci dize mekânı gül bahçesine genişletir; delilik hem ışığa hem güzellik bahçesine duyulan çekime bağlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Mahabbet meyinin mestânesiyim

   Ey benim lebleri gonca dehânım

   1Sevgi şarabının sarhoşuyum;

   2ey gonca ağızlı sevgilim.

   Sarhoşluk gerçek içkiden değil muhabbet meyinden doğar. Gonca ağız küçüklük, kapalılık ve tazelik taşır; hitap sevgilinin sözünü bekleyen âşığın mest hâlini incelikle tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Beni şeydâ kılan zülfündür senin

   Bu Ömer bir ednâ kulundur senin

   1Beni çılgına çeviren senin saçındır;

   2bu Ömer senin en aşağı kulundur.

   Zülüf aklı dağıtan doğrudan güç olarak gösterilir. Mahlasla birlikte şair kendisini ednâ kul sayar; aşk deliliği toplumsal hiyerarşide isteyerek en aşağı konuma yerleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Şâh-ı Mısır olsan yeridir senin

    Kapunda yad etme şâh-ı cihânım

    1Mısır’ın şahı olsan sana yaraşır;

    2ey dünya şahım, kapında beni yabancı sayma.

    Sevgilinin hükümdarlığı Mısır ölçeğinde meşru görülür ve ardından bütün dünyaya genişler. Son talep makam değil aidiyettir: Ömer kapıda unutulan yabancı olmak istemez.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle