Târîh-i Kitâbet

Mir Ahmed'in kalemiyle yazılan şerefli bir nüshanın tamamlanışını anlatan beş beyitlik tarih, güzel yazıyı hükümdarın buyruğu, el emeği, gönül ferahlığı ve hamd ile tamamlanan kitap çevresinde işler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bu ‘ünvânü'ş-şeref nâmında nüsha

   Olındı kilk-i Mîr Ahmedle tebcîl

   1Bu 'şeref unvanı' adlı nüsha,

   2Mir Ahmed'in kalemiyle yüceltildi.

   Açılış beyti kitabı adıyla anıyor ve adın kendisi zaten bir övgü: “şeref unvanı”. Yüceltme fiili ise sahibine değil araca bağlanıyor; nüshayı ulu kılan Mir Ahmed'in adı değil “kilk”i, yani kamış kalemi. Şeref daha ilk beyitte kitabın içeriğinden çıkıp yazının maddesine geçiyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Şehen-şâh idüp istiktâb anı

   Şeref oldı bu ‘ünvân ile teclîl

   1Hükümdar onu yazdırınca,

   2bu unvan şerefle ululandı.

   İkinci beyit yazma işini bir buyruğa bağlıyor: “istiktâb”, yani yazdırma. Böylece kitabın arkasında iki özne beliriyor, buyuran hükümdar ve yazan hattat. Beytin iki yarısı da şeref sözcüğünün çevresinde dönüyor; ad önce kitaba veriliyor, sonra kitap o adı hak ederek geri ödüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yazıldı hüsn-i hatla sanma bî-kilk

   Olup mîri yediyle sa‘y ü tahsîl

   1Güzel yazıyla yazıldı; kalemsiz sanma,

   2Mir'in eliyle emek verilerek meydana geldi.

   Üçüncü beyit okura doğrudan sesleniyor: “sanma”. Uyarının hedefi, güzel yazının kendiliğinden oluşuvermiş gibi görünmesi; şair kalemsiz bir güzellik ihtimalini elinin tersiyle itiyor. “Sa‘y ü tahsîl” ikilisi sonucu emeğe bağlıyor: hüsn-i hat verili bir yetenek değil, çalışılarak kazanılan bir hüner.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gam-ı kalbi Hudâya pâdişâhıñ

   Sürûr ile safâya ola tebdîl

   1Allah, padişahın gönül kederini

   2sevinç ve ferahlığa dönüştürsün.

   Dördüncü beyitte konu kitaptan kitabın sahibine kayıyor ve manzume duaya dönüşüyor. İstenen şey mal ya da ömür değil, bir dönüşüm: “tebdîl”. Gönüldeki gamın sevince çevrilmesi dileniyor; armağan edilen nüshanın karşılığı da böylece dış dünyada değil iç dünyada aranıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Didi Râsim de itmâmında târîh

   Kitâb oldı zihî sad-hamd-i tekmîl

   1Râsim tamamlanınca tarihini de söyledi;

   2kitap tamamlandı, ne güzel: yüzlerce hamd olsun.

   Makta şairi adıyla sahneye sokuyor ve işini tanımlıyor: tarih söylemek. Son dize hem bir cümle hem de manzumenin yıl taşıyan mısraı olarak duruyor. “Zihî” ünlemiyle “sad-hamd” şükrü ise kitabın tamamlanışını bir zanaat başarısı değil, karşılığında şükredilecek bir nimet sayıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle