Bugün yeşiller giymiş bir güzel gördüm

Şair yeşiller içindeki güzeli görünce aklını kaybedip ayakta duramaz. Kirpikleri haramiye, konuşması bal döken dudağa, yüzü Yusuf’un güzelliğine ve dağınık siyah saçları al yanağı örten perdeye benzetilir. Son bölümde Hak’ın yardımıyla gelen Âşık Ömer, Ferhat’ın bir dağı delmesine karşılık dağ üstüne dağ koyacağını söyleyerek aşk emeğini efsanevi ölçüde büyütür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bugün ben bir güzel gördüm

   Yeşiller giymiş ağ üzre

   1Bugün bir güzel gördüm.

   2Ak teninin üzerinde yeşiller giymişti.

   Yeşil giysi ak ten üzerinde belirginleşir; portre renk karşıtlığıyla açılır. Anlatıcı güzeli uzaktan tanımlamak yerine onu gördüğü ânı kaydeder.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Aklımı başımdan aldı

   Durabilmem ayağ üzre

   1Aklımı başımdan aldı.

   2Ayaklarımın üzerinde duramıyorum.

   Güzelliğin ilk etkisi aklın kaybı, ikincisi ayakta duramamaktır. İç sarsıntı hemen açık bir bedensel denge kaybına dönüşür. Kaynakta “Aklımı başımdan aldı” ifadesini “Durabilmem ayağ üzre” karşılığı izler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Beni mest eden câmıdır

   Gonca gülün eyyâmıdır

   1Beni sarhoş eden onun kadehidir.

   2Gonca gülün açılma zamanıdır.

   Sarhoş eden kadeh sevgiliye aittir; gonca gülün zamanı ise güzelliğin tam açılma ânını bildirir. İçki ve bahar aynı yoğun coşkuyu taşır. “Beni mest eden” biçimindeki başlangıç “Gonca gülün eyyâmıdır” sözüyle anlam kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Her biri bir harâmidir

   Kirpikleri kapağ üzre

   1Kirpiklerinin her biri bir hayduttur.

   2Göz kapaklarının üzerinde beklerler.

   Kirpikler göz kapağı üstünde bekleyen haydutlara benzer. Sevgilinin bakışı doğrudan anlatılmadan, göz çevresindeki silahlı kuşatma gösterilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Mah cemâline bakılur

   Ben kulun yanup yakılur

   1Ay gibi yüzüne bakılır.

   2Ben kulun ise yanıp yakılır.

   Ay yüz seyredilirken kul diye küçülen âşık yanar. Görmek güzelliğe erişim sağlamaz; bu bakışın bedeli ateşli ve sürekli acıdır. “Mah cemâline bakılur” sözündeki yön “Ben kulun yanup” dizesinde belirginleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Söyledikçe bal dökülür

   Leblerinden dudağ üzre

   1O konuştukça bal dökülür.

   2Dudaklarından dudak üstüne bal dökülür.

   Konuşma bal dökülmesine benzetilir; balın dudaktan yine dudak üstüne aktığı söylenir. İkinci dudağın kime ait olduğu kaynakta açık olmadığından kişi ilişkisi kesinleştirilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Cemâl-i hüsnü âlişan

   Ol Yusuf’tan almış nişan

   1Görkemli yüz güzelliği,

   2Yusuf’un güzelliğinden bir işaret almıştır.

   Yüzün görkemi Yusuf’tan alınmış nişanla açıklanır. Kutsal kıssadaki güzellik ölçüsü, sevgilinin portresine tarihsel bir üstünlük verir. “Cemâl-i hüsnü âlişan” ile “Ol Yusuf’tan almış” arasında kurulan bağ anlamı tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Siyah zülüfler perişan

   Dökülmüş al yanağ üzre

   1Dağınık siyah saçları,

   2Al yanağının üzerine dökülmüştür.

   Siyah saçın dağınık biçimde al yanağa dökülmesi koyu ve parlak renkleri karşılaştırır; saç, yüzü örten hareketli bir perde olur. “Siyah zülüfler perişan” sözü, “Dökülmüş al yanağ” karşılığında yorumun odağını somutlaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Âşık Ömer geldi ise

   Hak inâyet kıldı ise

   1Âşık Ömer buraya geldiyse,

   2Hak ona yardım ettiyse,

   Mahlaslı bölüm Ömer’in gelişini Hak’ın yardımına bağlar. Aşk macerasındaki güç, yalnız kişisel iddia değil ilahî inayetin sonucu sayılır. “Âşık Ömer geldi” başlangıcı, “Hak inâyet kıldı” devamıyla anlam yönünü belirginleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Ferhad dağı deldi ise

    Ben koyam dağı dağ üzre

    1Ferhat bir dağı deldiyse,

    2Ben dağın üstüne bir dağ daha koyarım.

    Ferhat’ın dağı delmesi bilinen aşk emeğidir; Ömer dağ üstüne dağ koyacağını söyleyerek bu ölçüyü tersine çevirir ve aşacağını ileri sürer. İlk dizedeki “Ferhad dağı deldi”, ikinci dizedeki “Ben koyam dağı” sözüyle birleşir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle