Bunda mâdâm âşıkân eyler semâ

Aynı redifle ay, gök, gözyaşı girdabı, meyhane ve Kâbe’yi tek dönüşe bağlayan; kendini Mecnûn’un yerine koyan yedi beyitlik semâ gazeli.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bunda mâdâm âşıkân eyler semâ

   Mâh u mihr ü âsümân eyler semâ

   1Âşıklar burada sürekli semâ ediyor.

   2Ay, güneş ve gökyüzü de semâ ediyor.

   Yer ile gök aynı fiilin öznesi oluyor. Tekke avlusundaki dönüş bir taklit değil, gökteki dönüşün küçük ölçekli devamı gibi kuruluyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Sırr-ı aşk eflâki ser-gerdân edip

   Hâliyâ kevn ü mekân eyler semâ

   1Aşkın sırrı felekleri başı dönmüş hâle getirmiş.

   2Şimdi bütün varlık ve mekân semâ ediyor.

   Feleklerin dönüşünü açıklayan şey burada astronomi değil, aşkın sırrı. Baş dönmesi böylece evrenin arızası olmaktan çıkıp doğrudan işleyiş ilkesinin adı hâline geliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Çeşm-i giryân gûyiyâ girdâbdır

   Kef-zenân gevher-feşân eyler semâ

   1Ağlayan göz sanki bir su girdabıdır.

   2Köpük saçarak, inci saçarak semâ eder.

   Gözyaşı dönerken önce köpük, sonra inci oluyor; acı yol boyunca değer kazanıyor. Girdap batırır, ama buradaki batış yüzeye mücevher çıkarıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Devr eder meyhâneyi muğbeççeler

   Ka’bede san hâciyân eyler semâ

   1Meyhaneci çırakları meyhanenin çevresinde dönüyor.

   2Sanki Kâbe’de hacılar semâ ediyor.

   Beyit meyhane ile Kâbe’yi tek benzetmede birleştiriyor; ölçü mekân değil hareket. Tavaf ile meyhane devri aynı daireye oturunca, kutsallık binadan çıkıp dönüşe geçiyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ney safîr-i şevk urup murgân-ı kuds

   Çün kebûter per-zenân eyler semâ

   1Ney coşku ıslığını çalınca kutsal âlemin kuşları

   2güvercinler gibi kanat çırparak semâ eder.

   Neyin sesi burada çağrı değil ıslık; kuşları toplayan bir işaret. Kanat çırpma dönüşün en hafif biçimi, çünkü yükselmek için yere basmak gerekmiyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ben o Kays-ı serserî seyrim ki gâh

   Başım üzre âşiyân eyler semâ

   1Ben öyle başıboş bir Mecnûn gezginiyim ki

   2başımın üstünde kuş yuvası semâ eder.

   Mecnûn kıpırdamadan durduğu için kuşlar başına yuva yapar; Gâlib bu eski sahneyi döndürüyor. Hareketsiz kalan âşığın üstünde artık yuvanın kendisi dönüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Nûr bahş oldukça Gâlib Şems-i aşk

   Mevlevîler zerre-sân eyler semâ

   1Gâlib, aşkın güneşi ışık verdikçe

   2Mevlevîler zerreler gibi semâ eder.

   ‘Şems’ hem güneş hem Şems-i Tebrîzî. Işıkta görünen toz zerreleri dönerken, dervişler de ancak bir ışık düştüğünde fark edilen küçüklüklere benzetiliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle