Bunda mâdâm âşıkân eyler semâ

Aynı redifle ay, gök, gözyaşı girdabı, meyhane ve Kâbe’yi tek dönüşe bağlayan; kendini Mecnûn’un yerine koyan yedi beyitlik semâ gazeli.

1. 1

   Bunda mâdâm âşıkân eyler semâ

   Mâh u mihr ü âsümân eyler semâ

   Günümüz Türkçesi +

   1Âşıklar burada sürekli semâ ediyor.

   2Ay, güneş ve gökyüzü de semâ ediyor.

   Beyit yorumu +

   Yer ile gök aynı fiilin öznesi oluyor. Tekke avlusundaki dönüş bir taklit değil, gökteki dönüşün küçük ölçekli devamı gibi kuruluyor.

2. 2

   Sırr-ı aşk eflâki ser-gerdân edip

   Hâliyâ kevn ü mekân eyler semâ

   Günümüz Türkçesi +

   1Aşkın sırrı felekleri başı dönmüş hâle getirmiş.

   2Şimdi bütün varlık ve mekân semâ ediyor.

   Beyit yorumu +

   Feleklerin dönüşünü açıklayan şey burada astronomi değil, aşkın sırrı. Baş dönmesi böylece evrenin arızası olmaktan çıkıp doğrudan işleyiş ilkesinin adı hâline geliyor.

3. 3

   Çeşm-i giryân gûyiyâ girdâbdır

   Kef-zenân gevher-feşân eyler semâ

   Günümüz Türkçesi +

   1Ağlayan göz sanki bir su girdabıdır.

   2Köpük saçarak, inci saçarak semâ eder.

   Beyit yorumu +

   Gözyaşı dönerken önce köpük, sonra inci oluyor; acı yol boyunca değer kazanıyor. Girdap batırır, ama buradaki batış yüzeye mücevher çıkarıyor.

4. 4

   Devr eder meyhâneyi muğbeççeler

   Ka’bede san hâciyân eyler semâ

   Günümüz Türkçesi +

   1Meyhaneci çırakları meyhanenin çevresinde dönüyor.

   2Sanki Kâbe’de hacılar semâ ediyor.

   Beyit yorumu +

   Beyit meyhane ile Kâbe’yi tek benzetmede birleştiriyor; ölçü mekân değil hareket. Tavaf ile meyhane devri aynı daireye oturunca, kutsallık binadan çıkıp dönüşe geçiyor.

5. 5

   Ney safîr-i şevk urup murgân-ı kuds

   Çün kebûter per-zenân eyler semâ

   Günümüz Türkçesi +

   1Ney coşku ıslığını çalınca kutsal âlemin kuşları

   2güvercinler gibi kanat çırparak semâ eder.

   Beyit yorumu +

   Neyin sesi burada çağrı değil ıslık; kuşları toplayan bir işaret. Kanat çırpma dönüşün en hafif biçimi, çünkü yükselmek için yere basmak gerekmiyor.

6. 6

   Ben o Kays-ı serserî seyrim ki gâh

   Başım üzre âşiyân eyler semâ

   Günümüz Türkçesi +

   1Ben öyle başıboş bir Mecnûn gezginiyim ki

   2başımın üstünde kuş yuvası semâ eder.

   Beyit yorumu +

   Mecnûn kıpırdamadan durduğu için kuşlar başına yuva yapar; Gâlib bu eski sahneyi döndürüyor. Hareketsiz kalan âşığın üstünde artık yuvanın kendisi dönüyor.

7. 7

   Nûr bahş oldukça Gâlib Şems-i aşk

   Mevlevîler zerre-sân eyler semâ

   Günümüz Türkçesi +

   1Gâlib, aşkın güneşi ışık verdikçe

   2Mevlevîler zerreler gibi semâ eder.

   Beyit yorumu +

   ‘Şems’ hem güneş hem Şems-i Tebrîzî. Işıkta görünen toz zerreleri dönerken, dervişler de ancak bir ışık düştüğünde fark edilen küçüklüklere benzetiliyor.