Câm Âvâre Döner Bâde Sorar Dil-dârı

Kadeh ile şarabı mecliste dolaşan kişiler gibi konuşturan gazel; sarhoş ile ayığı, kadeh ile kahve fincanını ve yanan ev ile yükselen coşkuyu karşılaştırır, sevgilinin etkisini tarihsel yağma imgesi üzerinden sertleştirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Câm âvâre döner bâde sorar dil-dârı

   Kâm olur mesti bu bezmiñ sürinür bîdârı

   1Kadeh başıboş dolaşır, şarap sevgiliyi sorar;

   2bu meclisin sarhoşu muradına erer, ayığı ise sürünür.

   Matla, kadeh ile şarabı meclisin içinde hareket eden kişiler gibi canlandırır. Sarhoşun murada ermesine karşı ayığın sürünmesi, alışılmış ölçülülük değerini tersine çevirir; şiirin meclis dünyasında üstünlük kendini içkiye bırakanındır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Mey-keş olursa kadeh nefsine eyler zulmı

   Kahve fincânı gibi elleri yakmaz bârî

   1Kadeh şarap içen olursa kendi nefsine zulmeder;

   2hiç değilse kahve fincanı gibi elleri yakmaz.

   Kadehin şarap içmesi, kabın kendi içeriğini tüketmesi gibi imkânsız ve kendine zarar veren bir durumdur. Kahve fincanıyla karşılaştırma gündelik dokunma duyusunu ekler: kadeh en azından sıcak fincan gibi eli yakmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sıçradı başımıza neşve-i mey tâ dilden

   Hâne-i muhterikıñ böyle çıkar mismârı

   1Şarabın coşkusu gönülden başımıza sıçradı;

   2yanan evin çivileri de böyle dışarı fırlar.

   Şarap coşkusunun gönülden başa sıçraması, yanan evden çivilerin fırlamasına benzetilir. Benzetme sarhoşluğu yalnız neşe olarak değil, içerideki düzeni dağıtan ve bedende dışarı vuran şiddetli bir ısı olarak gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dilde koymaz meze-i yâr eser-i âbâdı

   Garazıñ gâret ise âfete sal Tâtârı

   1Sevgilinin mezesi gönülde bayındırlıktan eser bırakmaz;

   2amacın yağma ise Tatarı o âfetin üstüne sal.

   Dördüncü beyitte sevgilinin etkisi gönülde mamurluk bırakmayan bir yağma gibi sunulur. Tatar imgesi, klasik şiirdeki tarihsel askerî yağma kalıbıdır; modern yorum bu dışlayıcı şiddet dilini onaylamaz, yalnız beyitteki yıkım derecesini açıklar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bûse-hvâh-ı dehen ü gerdeni oldum yâriñ

   Yüsriyâ cümle fedâ eyledi yogı varı

   1Sevgilinin ağzı ve gerdanı için öpücük isteyen oldum;

   2ey Yüsrî, varını yoğunu bütünüyle feda etti.

   Makta, ağza ve gerdana yönelen öpücük arzusunun bedelini varı yoğu feda etmekle ölçer. ‘Yogı varı’ ters sırası fedakârlığın toplamlığını güçlendirir; Yüsrî arzusunu küçük bir hevesten bütün serveti tüketen isteğe büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle