Câm-ı Şerâba Zâhidi Tergîb İder Miyüz

Her beyitte ‘ider miyüz’ sorusuyla ilerleyen gazel; zâhidi şaraba çağırmak, Mecnûn'u ayıplamak, pîr-i mugânı yalanlamak ve ödül gelmeden arzunun Mansûr'unu asmak gibi davranışları art arda sorgular.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Câm-ı şerâba zâhidi tergîb ider miyüz

   Erbâb-ı bezm-i ‘işreti ta‘zîb ider miyüz

   1Zâhidi şarap kadehine özendirir miyiz?

   2İşret meclisinin erbabına eziyet eder miyiz?

   Matla, zâhidi şaraba çağırmayı işret meclisinin erbabına eziyet sayan iki retorik soru kurar. Ana edisyondaki ‘işareti’ okuması, Abdullah Aydın'ın Yüsrî beytini aktaran bağımsız tanığındaki ‘işreti’ ile açıkça düzeltilmiştir; böylece meclis bağlamı kaynak dayanağıyla korunur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hep başımızdadır gam-ı sevdâ-yı zülf-i yâr

   Mecnûn-ı deşt-i mihneti ta‘yîb ider miyüz

   1Sevgilinin zülfünün kara sevdası hep başımızdadır;

   2mihnet çölünün Mecnûn'unu ayıplar mıyız?

   Zülfün kara sevdası herkesin başındayken Mecnûn'u ayıplamak tutarsızdır. Şair, Mecnûn'un mihnet çölündeki aşırılığını dışarıdan yargılamak yerine aynı sevda yükünü paylaşanların kendilerine bakmasını ister.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Pîr-i mugân mürîd-i tarîkım dimiş bize

   Öyle ‘azîz-i ‘âlemi tekzîb ider miyüz

   1Meyhane pîri bize, ‘Yolumun mürididir,’ demiş;

   2âlemin böyle aziz bir kişisini yalanlar mıyız?

   Pîr-i mugânın şairi kendi yolunun müridi sayması, üçüncü beyitte kabul ve sadakat ilişkisi kurar. ‘Azîz-i âlem’ diye övülen bu kılavuzu yalanlamak, şiirin meyhane düzeninde yalnız bir sözü değil manevi otoriteyi reddetmek olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gül-bûse-çîn-i la‘lüñe ‘arz itme hâliñi

   Rengîn râha kahveyi ta‘kîb ider miyüz

   1Yakut dudağından gül öpücükleri devşirene hâlini anlatma;

   2renkli şarabın ardından kahve getirir miyiz?

   Dördüncü beyit gül öpücüğü devşiren kişiye dert anlatmayı, renkli şarabın ardından kahve getirmekle karşılaştırır. İki dize de ortam ve muhatap uygunluğunu sorgular; kahve-şarap sırasından kesin bir tarihsel sofra kuralı türetilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bu dâr-gehde Yüsrî ‘aceb öñdül almadan

   Mansûr-ı ârzûmızı taslîb ider miyüz

   1Ey Yüsrî, bu dergâhta ödülü almadan

   2arzumuzun Mansûr'unu çarmıha gerer miyiz?

   Makta aşk mücadelesini dergâhın eşiğine taşır: ödül (öñdül) alınmadan arzunun Mansûr'u asılmaz. Mansûr'un asılması, arzuyu sonucunu görmeden yok etmenin ağır imgesidir; Yüsrî soru biçimiyle sabırsızca vazgeçmeyi reddeder, tarihsel idamı onaylayan bir hüküm kurmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle