Dâğ-ı Gam Eşkle Sönmez Bu Dil-i Dânâdan

Gönüldeki gam dağını denizde sönmeyen yıldız yansımasına benzeten gazel; şöhret ile hâmîlik arasındaki farkı mektup başlığı ve imzayla açıklar, kendi feryadını musikinin ve sevgilinin bakışını yağmacı ordunun ölçüsüne taşır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dâğ-ı gam eşkle sönmez bu dil-i dânâdan

   Şu‘le-i ‘aks-i nücûma ne zarar deryâdan

   1Gam yarası, bu bilge gönülden akan gözyaşıyla sönmez;

   2yıldızların yansıyan alevine deniz ne zarar verebilir?

   Matla, gözyaşı ile çevrili gam yarasını denizdeki yıldız yansımasına benzetir. Su gerçek ateşi söndürebilir, fakat yansıyan alevi etkileyemez; bu ayrım gönüldeki yaranın maddi bir serinletmeyle dinmemesini açıklar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ne kadar nâm-ver olsak yine a‘lâsın sen

   Nâme ‘ünvânını tefrîk ideriz imzâdan

   1Ne kadar ün kazansak da sen yine bizden üstünsün;

   2mektubun başlığını imzadan ayırırız.

   İkinci beyit şairin ünü ile hitap ettiği üstün kişinin mevkiini mektup düzeniyle ayırır. Başlık hâmînin adı ve sıfatlarını, imza ise yazanı gösterir; Yüsrî kendi şöhretini kabul ederken hiyerarşiyi silmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Nağme-sâzân-ı muhâlif uyamaz nâlemize

   Mutribâ bakma bize Zühre-sıfat bâlâdan

   1Aykırı ezgiler kuranlar bizim iniltimize uyamaz;

   2ey çalgıcı, Zühre gibi yukarıdan bize bakma.

   Şairin nâlesi, aykırı makam kuranların uyamayacağı özgün bir ezgidir. Zühre musikinin göksel simgesi olarak yukarıda durur; ‘bâlâdan bakma’ sözü hem fiziksel yüksekliği hem çalgıcının küçümseyici tavrını aynı hitapta birleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kalmaz ol şûh-ı cefâ-pîşeleriñ gamzeleri

   Ceyş-i gâret-ger-i şâhâne sitem-fermâdan

   1O eziyet etmeyi huy edinmiş güzellerin yan bakışları

   2zulüm buyuran hükümdar yağmacı ordusundan geri kalmaz.

   Sevgililerin yan bakışları, zulüm buyruğuyla yürüyen hükümdar ordusundan geri kalmayan bir yıkım gücü kazanır. Yağmacı ordu tarihsel şiddet imgesidir; yorum bunu meşrulaştırmaz, bakışın âşık üzerindeki sert etkisini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Yüsriyâ mevce-i tab‘ım ne ‘aceb olsa benim

   Güher-efşân-ı mezâmîn-i yem-i ma‘nâdan

   1Ey Yüsrî, benim şiir yeteneğimin dalgası

   2anlam denizinden mazmun incileri saçsa buna şaşılır mı?

   Makta, şairlik yeteneğini anlam denizinde yükselen bir dalga sayar. Dalganın saçtığı inciler mazmunlardır; Yüsrî önceki beyitlerde kurduğu deniz, musiki ve ordu benzetmelerini kendi şiir üretme kudretinin kanıtı olarak toplar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle