Görüp gülzâr-ı hüsnüñ içre ben ol serv-i hırâmânı

Gazel sevgilinin yürüyen servi karşısında akan gözyaşını, âşığın yaralarını güle ve serviye dönüştüren beden bahçesini ve can pahasına yürüyen aşk pazarını kurar; Muhibbî sözünün Acem ülkesinde Selmân'ın ruhunu dirilteceğini söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Görüp gülzâr-ı hüsnüñ içre ben ol serv-i hırâmânı

   Akıtdum pâyına cûlar kılup bu çeşm-i giryânı

   1Güzellik gül bahçesinde o salınan serviyi görünce,

   2ağlayan gözümü ırmaklara çevirip ayağına akıttım.

   Sevgili, güzellik bahçesinde yürüyen bir servi olarak yükselir; âşığın gözü ise onun ayağına yönelen ırmaklara dönüşür. Dikey servi ile aşağı doğru akan yaş arasındaki yön karşıtlığı, hayranlık ve teslimiyeti birlikte kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Elifler sînede servüm kızıl güller durur dâgum

   Temâşâ itmeyen görsün bugün bâg u gülistânı

   1Göğsümdeki elif biçimli yaralar servilerim, kızıl dağlarım güllerdir;

   2seyretmeyen, bugün bağımı ve gül bahçemi görsün.

   Âşığın yaralı bedeni bir bahçeye çevrilir: uzun elif izleri servi, kızıl dağlar gül olur. Temâşâ çağrısı acıyı gizlemek yerine sergiler; böylece güzellik bahçesinin karşısına beden üzerinde kurulmuş ikinci bir gül bahçesi çıkar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Eger bâzâr-ı ‘ışk içre sorarsañ ne durur san‘at

   Alurlar nakd-i cân ile metâ‘-ı vasl-ı cânânı

   1Aşk pazarında sanatın ne olduğunu sorarsan,

   2sevgiliye kavuşma malını can sermayesiyle alırlar.

   Bâzâr, nakit ve meta kelimeleri aşkı sert bir alışveriş düzenine taşır. Burada geçerli tek para candır, alınan şey ise sevgiliye kavuşmadır; beyit böylece âşıklığın maharetini sözde değil, canı ödeme cesaretinde bulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Süvâr ol esb-i nâz üzre ele al zülfi çevgânın

   Ser-i ‘uşşâkı top eyle senüñdür hüsn meydânı

   1Naz atına bin, saçının çevgânını eline al;

   2âşıkların başını top eyle, güzellik meydanı senindir.

   Sevgili çevgân oyuncusu ve meydanın sahibi olarak hareket eder; naz ata, saç sopaya, âşıkların başı topa dönüşür. İmge, güzellik iktidarını edilgin bir görünüş olmaktan çıkarıp başları yöneten hareketli bir oyuna çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Muhibbî mu‘ciz-i nazmuñ ‘Acem iklîmine irse

   Kalursa zinde kabrinde ‘aceb mi rûh-ı Selmân’ı

   1Muhibbî, mucizevi şiirin Acem ülkesine ulaşsa,

   2Selmân'ın ruhu mezarında diri kalsa şaşılır mı?

   Mahlas beyti övgünün yönünü şairin sözüne çevirir. Nazmın Acem ülkesine varması ile büyük şair Selmân'ın mezarda dirilmesi arasında kurulan neden bağı, şiire coğrafyayı ve ölümü aşan bir canlandırma gücü verir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle