Hâne-i dilde ezel ‘ışkuñ uran bünyâdını

Aşkın gönül evinde ezelden kurduğu yapıyı harap diye adlandıran gazel, sevgilinin boyuna benzetilen Tuba ağacının baş aşağı olmasını diler; güzel yüzün zâhide tacını meye rehin bıraktıracağını, sevgilinin bülbül feryadını duymayışını ve dert yemeğinin tadını ancak çekenin bileceğini söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hâne-i dilde ezel ‘ışkuñ uran bünyâdını

   Kapusı üzre harâb-âbâd yazmış adını

   1Aşkın ezelden gönül evinde kurduğu yapının

   2kapısının üstüne adını 'harap yurt' diye yazmış.

   Aşk gönülde sağlam bir saray değil, daha kurulurken harap adı taşıyan bir bina meydana getirir. Kapı üstündeki yazı, yıkımın sonradan doğan kaza olmadığını; aşk yapısının ezelî kimliği olarak baştan ilan edildiğini gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Âhir olsun göreyin Tûbî gibi ol ser-nigûn

   Kim ki teşbîh eyleye serve kadüñ şimşâdını

   1Sonunda Tuba gibi baş aşağı olduğunu göreyim;

   2boyunun şimşirini serviye benzeten kim olursa olsun.

   İlk dize Tuba gibi baş aşağı oluşu görme bedduasını öne çıkarır; ikinci dize bu bedduanın hedefini belirler: sevgilinin şimşir ağacını andıran boyunu sıradan serviyle ölçen herkes. Kökü yukarıda tasavvur edilen Tuba, yanlış benzetmenin cezasını kozmik bir ters dönüşle görünür kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bir nazar görse yüzüñ zâhid senüñ iy mugbeçe

   Rehn-i mey kılurdı tâcın yağılup evrâdını

   1Ey meyhane güzeli, zâhit yüzünü bir kez görseydi

   2dualarını bir yana atıp tacını şaraba rehin verirdi.

   Zâhidin düzeni sevgilinin yüzüne tek bakışla tersine döner: evrâd yere saçılır, başındaki taç şarap uğruna rehne gider. Mugbeçenin güzelliği, zühdün hem ibadet metnini hem görünür makam işaretini elinden alır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dinlemezse nâlemi kûyında yâr olmaz ‘aceb

   Nitekim gûş eylemez gül bülbülüñ feryâdını

   1Sevgili mahallesinde iniltilerimi dinlemezse şaşılmaz;

   2nitekim gül de bülbülün feryadına kulak vermez.

   Âşığın kişisel yakınması gül ile bülbül arasındaki yerleşik ilişkiye bağlanır. Gülün bülbül sesine kayıtsızlığı nasıl tabii kabul ediliyorsa, sevgilinin kûyundaki nâleyi duymaması da aşk düzeninin beklenen acımasızlığı olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   İy Muhibbî lezzet-i derd ü belâyı baña sor

   Yimeyenden sorma bilmez ol ta‘âmuñ dadını

   1Ey Muhibbî, dert ve belanın lezzetini bana sor;

   2o yemeği yemeyene sorma, tadını bilemez.

   Dert ile bela bir yemeğe, onları yaşamak da tatmaya çevrilir. Mahlas beyti bilgiyi dışarıdan anlatmaya değil deneyime bağlar; acının lezzeti çelişik görünse de onu gerçekten yiyen âşık için doğrudan tanınan bir tattır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle