Yârı gamhâneye eyledim da’vet

Şair sevgiliyi gamhanesine davet eder; kabul edilen buluşmada sevincini bastırır, ona kadeh sunup ciğer kebabı yedirir ve şarabın hicabı kaldırdığı meclisi öpüşme, koklama ve kucaklaşmayla tamamlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yârı gamhâneye eyledim da’vet

   Tevâzu’ eyleyip alçaklayarak

   1Sevgiliyi gam evine davet ettim;

   2alçak gönüllülük gösterip kendimi alçaltarak.

   Şair sevgiliyi ‘gamhâne’, yani keder evi diye adlandırdığı mekâna çağırır. Davetin tevazu ve kendini alçaltma ile yapılması, buluşmanın buyurgan değil kabul bekleyen ve âşığı aşağı konuma yerleştiren niteliğini gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Habîbim da’vete kıldı icâbet

   Geldi mâh-ı sînem ayaklanarak

   1Sevgilim davete karşılık verdi;

   2göğsümün ayı ayağa kalkarak geldi.

   Sevgilinin davete icabet etmesi bekleyişi gerçek buluşmaya çevirir. ‘Göğsümün ayı’ yüzeyi sevgiliyi ay imgesiyle iç dünyaya bağlar; ayağa kalkarak gelmesi de onun kendi hareketiyle yaklaştığını bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gelince hâneme ol meh-i garrâ

   Hâlet-i mahabbet oldu sed bana

   1O parlak ay evime gelince

   2sevgi hâli bana engel oldu.

   Parlak ay diye nitelenen sevgili eve girer, fakat sevgi hâli konuşana bir set olur. Yakınlık kolay bir rahatlama yaratmaz; duygunun yoğunluğu tam kavuşma anında bile âşığın davranışını engelleyen sınır hâline gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Sürûr ağlaması olurdu ammâ

   Sabrettim gözümü savsaklayarak

   1Sevinçten ağlayacaktım ama

   2gözümü oyalayıp sabrettim.

   Şair sevinçten ağlamaya yaklaşır, sonra gözünü savsaklayarak kendini tutar. ‘Savsaklamak’ burada dikkati oyalama yüzeyinde korunur; yorum gözyaşını tümüyle bastırılmış ya da dökülmüş diye kesinleştirmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Yâra bir kaç câm-ı bâde içirdim

   Temâşâ-yı bâğ-ı sîneye girdim

   1Sevgiliye birkaç kadeh şarap içirdim;

   2göğüs bahçesini seyretmeye girdim.

   Kadehler sevgiliye sunulduktan sonra konuşan göğüs bahçesini seyretmeye girer. Şarap meclisi ile beden manzarası aynı anda açılır; “bâğ-ı sîne” imgesi göğsü gezilen ve bakılan bir bahçeye dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Her câm âhırında yâra yedirdim

   Ciğer kebâbını ufaklayarak

   1Her kadehin sonunda sevgiliye

   2ciğer kebabımı ufaklayıp yedirdim.

   Her kadehin ardından ciğer kebabının ufalanıp yedirilmesi, âşığın acıyan içini meclis yiyeceği yapar. Sevgili yalnız şarabı değil, konuşanın yanmış ciğerini de alır; aşk acısı somut ikrama çevrilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Sebebdir ey Ömer ref’-i hicâba

   Bu hâlet verilmiş yarım şarâba

   1Ey Ömer, hicabın kalkmasına sebep budur;

   2bu hâl ‘yarım şarâba’ verilmiştir.

   Mahlaslı dize bu hâli hicabın, yani çekingenlik perdesinin kalkışına sebep sayar. İkinci dizedeki ‘yarım şarâba’ yüzeyi yârım ve şarap diye iki ögeye bölünmez; kaynak birleşiği belirsizliğiyle korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Çün girdik yâr ile biz câmhâba

   Öperek kokarak kucaklayarak

   1Sevgiliyle câmhâba girince

   2öperek, koklayarak, kucaklayarak.

   Son birimde “câmhâb” tarihî yüzeyi ek tanık olmadan başka bir kelimeye çevrilmez. Açık olan, sevgiliyle birlikte girilen yakınlık mekânında öpme, koklama ve kucaklamanın art arda sıralanmasıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle