Can Eder Şem-i Ruhun Şevkine Pervanelik

Yüz mumuna pervane olan can ve zülüf karşısında divaneleşen gönül şiirin merkezindedir. Sabah yelinin taşıdığı koku, viran gönle yerleşen peri ve tarak gibi parçalanma görüntüsü, Muhibbî’nin mertçe can verme çağrısıyla kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Cân eder şem'-i ruhun şevkine pervânelik

   Dil kılur görse ser-i zülfüñü dîvâneliği

   1Can, yüzünün mumuna duyduğu istekle pervane olur.

   2Gönül, zülfünün ucunu görünce divanelik eder.

   Yüzün mum, canın pervane oluşu sevgiliye yönelişi yanma pahasına sürdürülen bir hareket yapar. Zülfün yalnız ucunu görmek bile gönlü divaneliğe götürür; yüz aydınlatırken saç aklı karıştıran ikinci kuvvet olur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bûy-ı zülfün dimâğa getürdi çü sabâ

   Verir mi cân u dili yoluna şükrânelik

   1Sabah yeli zülfünün kokusunu zihne getirince,

   2Can ile gönül yoluna şükranını nasıl sunmasın?

   Sabah yeli zülfün kokusunu taşıyarak uzaktaki sevgiliyi zihinde hazır eder. Can ile gönlün şükranı, alınmış somut bir nimete değil bu kokuyla kurulan yakınlığa yönelir; koku aşk yolunun kendisini bağış gibi duyurur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ol perî göñli kerem-sâz idinse n'eyler

   Çün perî mesken eder bulduğu vîrâneliği

   1O peri gönlünü cömertliğe hazırlasa ne çıkar?

   2Çünkü peri, bulduğu viraneyi kendine mesken eder.

   Perinin gönlü kereme açılsa bile şiir bunun sonucunu küçümseyen bir soruyla karşılar. Çünkü perinin meskeni zaten viranedir; cömertlik umudu, âşığın yıkılmış gönlüne yerleşen sevgili imgesiyle acı bir karşılık kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bu gönül şâne gibi âh ne bin pâre olur

   Ol perî zülfüne gör eyledi sâhib-şâneliği

   1Ah, bu gönül tarak gibi bin parçaya ayrılır.

   2Bak, o perinin zülfü ona tarak sahibi olma payesi verdi.

   Gönlün tarağa benzetilmesi, zülfün her telinde parçalanma düşüncesini doğurur. ‘Şâne’ hem tarak hem paye çağrışımı taşır; sevgilinin saçı gönlü bölerken aynı gönle zülfü tarama şerefini de vermiş gibi görünür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Merd olan verir cân imiş çünki bu dünyâya gönül

   Sen dahi eyle (Muhibbî) kıl merdânelik

   1Bu dünyaya gönül veren mert kişi canını verirmiş.

   2Sen de ey Muhibbî, mertlik göster.

   Son beyit mertliği can verme cesaretiyle ölçer ve dünya karşısındaki sınavı Muhibbî’nin önüne koyar. Mahlasla yapılan çağrı, önceki pervane ve parçalanmış gönül imgelerini soyut yakınma olmaktan çıkarıp kişisel bir davranış buyruğuna dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle