Ey Deyen Kim Âkilim Dîvâne Hoş Gelmek Gerek

Akıllılık iddiasını aşk divaneliğiyle karşılaştırır; hüner ve marifetin kuru sözle değil, mertçe meydana çıkmakla sınandığını söyler. Yusuf, mum ve pervane imgeleriyle âşığın sevgiliden geleni candan kabul etmesini ister.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey deyen kim âkilim dîvâne hoş gelmek gerek

   Kim kılur lâf-ı hüner merdâne hoş gelmek gerek

   1Ey “akıllıyım” diyen, divane olarak güzelce gelmek gerekir

   2Kim hüner sözü söylerse meydana mertçe gelmek gerekir

   Akıllılık iddiası ile divanelik yan yana getirilirken ölçü, kuru bilgi değil aşkın dönüştürdüğü cesarettir. Hüner söyleyen kişinin “merdâne” gelişi, sözün ancak meydana çıkıp sınanmasıyla değer kazanacağını belirtir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Çün azîz-i Mısr-ı aşk olmak dilersen ey gönül

   Yûsuf-i Mısrî gibi dîvâne hoş gelmek gerek

   1Ey gönül, aşk Mısır’ının azizi olmak istersen

   2Mısırlı Yusuf gibi divane olarak güzelce gelmek gerekir

   Yusuf’un Mısır’da aziz oluşu, gönlün aşk ülkesinde erişmek istediği makam için örnek seçilir. Ne var ki bu yükseliş aklın güvenli düzeninden değil, Yusuf’a benzetilen gözü kara bir divanelikten geçmektedir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Âşıkam dersen gönül aşk âteşinden dönme kim

   Şem' od'una yanmağa pervâne hoş gelmek gerek

   1“Âşığım” dersen aşk ateşinden geri dönme

   2Mum ateşine yanmaya pervane gibi gelmek gerekir

   Âşıklık sözü, ateş karşısında geri dönmeme şartına bağlanır; pervanenin muma yönelişi bu iddiayı bedensel bir sınava çevirir. Birim, aşkı duygusal beyan değil yanmayı göze alan süreklilik olarak kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Zâhid evrâdı ile dâim fikr ü zikri rûy-i dost

   Ehl-i islâmım deyen îmâna hoş gelmek gerek

   1Zahidin sürekli duası, düşüncesi ve zikri dostun yüzüdür

   2“İslam ehlindenim” diyen imana güzelce gelmek gerekir

   Zahidin duası ile dost yüzüne yönelen düşünce aynı eksende buluşturulur; dış ibadet içteki yönelişten koparılmaz. “İman”a güzel gelme çağrısı, yalnız kimlik beyanının yetmediğini, zikrin yüzünü dosta çevirmesi gerektiğini söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ey gönül lâf etme kim ma'nîde lâf iden kişi

   Ma'rifet meydânına merdâne hoş gelmek gerek

   1Ey gönül, kuru söz söyleme; anlam dünyasında söz söyleyen kişi

   2Marifet meydanına mertçe gelmelidir

   Gönle yöneltilen uyarı, anlam taşımayan gösterişli sözü marifet meydanından ayırır. Mertçe giriş, konuşanın bilgisini iddia etmesi değil, sözünü hakikat ve davranış önünde sınamaya razı olmasıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Âşıkam dersin gönül şartı budur âşıklığın

   Her ne kim cânâne kılsa câna hoş gelmek gerek

   1“Âşığım” dersin; âşıklığın şartı budur

   2Sevgili cana ne yaparsa onu candan hoş karşılamak gerekir

   Sevgilinin cana yaptığı her şeyi hoş karşılama şartı, âşığın kendi iradesini merkezin dışına iter. Böylece “âşığım” sözü rahatlık arayan bir yakınlık değil, sevgiliden gelen acıyı da kabul eden bir bağlılık olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ey Hatâyî şi'rini ol yâr ister dinleye

   Dilrübâlar gûşuna dürdâne hoş gelmek gerek

   1Ey Hatâyî, o sevgili şiirini dinlemek isterse

   2Gönül alanların kulağına inci tanesi gibi gelmek gerekir

   Mahlas beyti şiiri sevgilinin kulağına sunulan inci tanesine dönüştürür. Değer, şairin kendi övgüsünden değil, sözün gönül alanlarca dinlenmeye layık bir “dürdâne” gibi işitilmesinden doğar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle