Canan Yurdu

Kaynak sayfası şiiri günümüz Türkçesine aktarılmış hâliyle veriyor. İlk üç beyit sevgilinin ıssız kalmış yurdunu mezar görüntüleriyle tarif ediyor; kalan üç beyit aynı manzarayı dört kez tekrarlanan bir "Ya rab" hitabıyla soruya çeviriyor ve cevap vermeden kapanıyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Eyvah! sevgilininyurdu ıssız kalmış

   Ayak bastığı heryer kırgın bir mezar olmuş

   1Eyvah! Sevgilinin yurdu ıssız kalmış;

   2ayak bastığı her yer kırgın bir mezara dönmüş.

   Şiir bir ünlemle açılır, haberi tek cümlede verir: yurt ıssız. İkinci dize kaybı bütün mekâna yayıp ayak basılan her yeri mezar sayar. Mezara verilen "kırgın" sıfatı ölümü bir yıkımdan çıkarıp sitem hâline getirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   İçindeki ahenk uçmuş da

   Ses seda kalmamış yuvada

   1İçindeki ahenk uçup gitmiş,

   2yuvada ses seda kalmamış.

   Sesin gidişi iki aşamada söylenir: önce ahenk "uçar", sonra geriye ses seda kalmaz. Uçma fiili ahengi kanatlı bir varlık gibi gösterir. Kafiye "uçmuş da / yuvada" arasında kurulur ve yurt kelimesi burada yuvaya küçülür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yer yer gömülü durur emeller

   Sanki kıyamet gününü beklerler...

   1Emeller yer yer gömülü durur;

   2sanki kıyamet gününü beklerler...

   Emellerin gömülü durması mezar benzetmesini sürdürür, ama ölen artık insan değil umuttur. "Yer yer" ifadesi tek bir mezar değil bir mezarlık kurar. Kıyamet beklentisi ise gömülen şeyi diriltilmeyi bekleyen bir şey yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ya rab! niye böyle bir yığın toprak

   Olmuş yatıyor o temiz saha?

   1Yâ Rab, o temiz saha niçin böyle

   2bir yığın toprak olmuş yatıyor?

   Şiirin ikinci yarısı burada başlar ve muhatap değişir: yurda ağlayan ses artık doğrudan Allah'a sorar. Kalan beyitlerin hepsi aynı hitapla açılacaktır. "Temiz saha" ile "bir yığın toprak" aynı yerin iki hâlidir; soru, aradaki farkın hesabını ister.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ya rab! niçin o parıltı ortada yok?

   Ya rab! niçin uzayıp gitmekte bu gölge?

   1Yâ Rab, o parıltı niçin ortada yok?

   2Yâ Rab, bu gölge niçin uzayıp gidiyor?

   İki soru iki karşıt görüntü üzerine kurulur: yok olan parıltı ve uzayıp giden gölge. Işığın gidişi tek kelimeyle, gölgenin kalışı sürerlik bildiren bir fiille verilir; böylece karanlık, ışığın yokluğundan daha etkin bir varlık gibi durur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ya rab! sevgilinin yuvası üzerine

   Gerilmiş bu kat kat aydınlık perdesinin anlamı ne?

   1Yâ Rab, sevgilinin yuvası üzerine

   2gerilmiş bu kat kat aydınlık perdesinin anlamı nedir?

   Son soru örtüyü görünür kılar: yuvanın üstünde kat kat gerilmiş bir perde vardır. Kaynak metin bu perdeyi "aydınlık" diye verir; kat kat gerilmiş bir aydınlığın perde işi görmesi ışığı da örtme aracına çevirir. Şiir cevap vermeden kapanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle