Âşinâlar saglıgile eylesün seyrânlar

Dostlara sağlık dileyen bir beyitle açılıp aynı dostları hercâî ilan eden bir beyitle kapanıyor. Arada iki hayat karşılaştırılıyor: yaylakta yiyip içenlerle külhanda pire içinde yatan garip.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Âşinâlar saglıgile eylesün seyrânlar

   Durdıgınca bu cihân geldükçe bu devrânlar

   1Dostlar sağlıkla gezip eğlensin,

   2bu dünya durdukça, bu devirler geldikçe.

   Gazel bir hayır duası gibi açılıyor: dostlar sağlıkla gezsin, hem de dünya durdukça. Ama sonraki beyitler bu iyi dileğin altını oyacak; başta iyilik dilenen “âşinâlar”, kapanışta “hercâ'i yârânlar” diye anılan aynı kalabalıktır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Dûr düşdüñ çüñki ey dil bülbül'i gülzârdan

   Gitdi güller biz kılalum nâle vü efgânlar

   1Ey gönül, gül bahçesinin bülbülünden uzak düştün;

   2güller gitti, biz feryat ve figan edelim.

   Şair kendi gönlüne “sen” diye sesleniyor: bahçeden ayrı düşen taraf o. İkinci dize kaybı kesinleştirip iş bölümü yapıyor — gitmek güllere, ağlamak bize kaldı. “Nâle vü efgân” çoğul kuruluyor; feryat tek bir olay değil, bundan sonraki uğraş.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bister'i nesrînde ârâm eylesün hoş dôstlar

   Cismümüze püreler ursun bizüm dendânlar

   1Hoş dostlar yaban gülü döşeğinde rahatça dinlensin;

   2bizim tenimize pireler dadansın, dişlerimiz onlara vursun.

   Beyit iki yatağı karşı karşıya koyuyor: dostların yaban gülünden döşeği, şairin pire kaynayan teni. “Hoş dôstlar” ifadesindeki nezaket, ikinci dizenin kabalığıyla birlikte okununca alaya dönüşüyor. İkinci dizenin söz dizimi kaynakta da devrik.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yisün içsün hoş bulur yaylaklarında dem-be-dem

   Yudalum biz gam evinde kâse kâse kanlar

   1Yesin içsin, yaylalarında her an hoşluk bulsun;

   2biz gam evinde kâse kâse kan yutalım.

   Karşıtlık bu kez sofrada: onların yaylakta yiyip içmesine karşılık şairin gam evinde kâse kâse kan yutması. Aynı kap iki tarafta da var, yalnız içindeki değişiyor. “Yutmak” hem içmeyi hem sesini kesmeyi anlatıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kıldısa cismüñ bu şehrüñ ıssısında çâre ne

   Pes mekânıdır garîb olanlaruñ külhânlar

   1Bu şehrin sıcağında bedenini böyle kıldıysa ne çare;

   2gariplerin mekânı zaten külhanlardır.

   Şehrin sıcağı hem gerçek bir sıkıntı hem gurbetin hararetidir. Külhan — hamamın ateş ocağı — Osmanlı şehrinde kimsesizlerin barındığı yerdi; beyit bunu yakınma diye değil, bir kural gibi söylüyor: gariplerin adresi belli.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Yokdurur Mihrî bu gün da'vâya ma'ni gösterir

   Vaz gel hercâ'ilerdür şimdiki yârânlar

   1Mihrî, bugün ortaya attığı davaya anlam gösteren yoktur;

   2vazgeç, şimdiki dostlar gelgeç gönüllüdür.

   Mahlas beytinde şair kendine “vaz gel” diyor. İlk beyitte sağlık dilenen dostlar burada hercâî, yani gelgeç gönüllü ilan ediliyor; gazel açılıştaki duayı kendi eliyle geri alarak kapanıyor. Sitem sevgiliye değil bütün bir çevreye.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle