Beni şâd eylemedin sen dahi nâ-şâd olasın

Baştan sona bir ilenme gazeli. Her beyit aynı dileği tekrarlar: çektiğimi çek. Nâbî'nin hikemî sükûnetinin altındaki kırgınlığın görülebildiği ender metinlerden.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Beni şâd eylemedin sen dahi nâ-şâd olasın

   Şu'le-i âh-ı gariban gibi ber-bâd olasın

   1Beni sevindirmedin; sen de sevinçsiz kalasın,

   2gariplerin âhının alevi gibi savrulup gidesin.

   İlenme ilk beyitte kuruluyor ve gerekçesi de veriliyor: karşılık. “Şu'le-i âh-ı gariban” — gariplerin âhının alevi — cezanın kaynağını da söylüyor: mağdurların bedduası.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Künc-i hicrana olub sen de benim gibi esir

   Rûz ü şeb dest-zen-i dâmen-i feryâd olasın

   1Sen de benim gibi ayrılık köşesine tutsak olup

   2gece gündüz feryadın eteğine yapışasın.

   Ceza tam olarak simetrik: aynı köşe, aynı tutsaklık. “Dâmen-i feryâd”ın eteğine yapışmak, çaresizliğin dilencilik gibi görünen hâli.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Vire nahl-i emelin mîve-i eşk-i hirmân

   Bir sitem-kâre niyaz etmeğe mu'tâd olasın

   1Emel fidanın mahrumiyet gözyaşı meyvesi versin;

   2bir zalime yalvarmayı alışkanlık edinesin.

   Beddua incelikli: ağaç meyve versin ama meyvesi gözyaşı olsun. İkinci dize daha ağır — yalvarmak alışkanlık hâline geldiğinde onur da bitmiştir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Rüzgâr eylesün eflâke gubârın peyvend

   Göreyim pâ-zede-i leşker-i bî-dâd olasın

   1Rüzgâr tozunu göklere ulaştırsın;

   2göreyim, zalim ordusunun ayağı altında ezilesin.

   Tozun göğe savrulması yükselme değil dağılma. İkinci dizedeki “göreyim” şairin cezayı uzaktan değil, tanık olarak istediğini gösteriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Telh-kâm-ı sitemin gör ne çekermiş bilesin

   Sen de zehr-âbe-hor-i kâse-i hussâd olasın

   1Sitemin acısını tadanın ne çektiğini gör de bil;

   2sen de hasetçilerin kâsesinden zehir içesin.

   Bütün gazelin gerekçesi bu beyitte açık ediliyor: amaç ceza değil, anlaşılmak. “Bilesin” kelimesi ilencin altında bir sitem olduğunu gösteriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Eyledin Nâbi-i bî-çâreye çok cevr ü sitem

   Yok ümidim ki mükâfâtdan âzâd olasın

   1Çaresiz Nâbî'ye çok eziyet ve sitem ettin;

   2karşılığından kurtulacağına dair umudum yok.

   Mahlas beyti bedduayı bir kesinliğe çeviriyor. “Mükâfât” burada ödül değil karşılık demek; şair artık dilemiyor, hükmü bildiriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle