Canım senin için işim her gün âh

Her gün ah eden âşık sevgiliden kendisi için bir gün olsun ah etmesini ister; aşk benliği eritip onu hizmete bağlar. Günah, cehalet ve gaflet üzerine öğütler veren şiir, Ömer’in düştüğü derdin bir gün ah ile yanmasından korkmasıyla kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Canım senin için işim her gün âh

   Bin sevab yazılır etsen bir gün âh

   1Canım, senin için işim her gün ah etmektir;

   2sen bir gün ah etsen bin sevap yazılır.

   Âşığın gündelik işi ah etmektir; sevgilinin tek bir ahı ise bin sevap değerinde sayılır. Sürekli emek ile tek karşılık arasındaki oransızlık ilişkinin dengesizliğini gösterir. Hitap yine de suçlayıcı değil yalvaran bir yakınlıktadır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Âkıbet ölürüm bir gün âh ile

   Sen de benim içün bir gün âh ile

   1Sonunda bir gün ah ederek ölürüm;

   2sen de benim için bir gün ah et.

   Ölümün ‘bir gün’ geleceği kesin, biçimi ise ahla belirlenmiştir. Âşık sevgiliden aynı sözü kendisi için bir kez söylemesini ister. Tekrarlanan ‘bir gün’, hem belirsiz geleceği hem küçücük karşılık talebini aynı ölçüye yerleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Aşkın beni âhır çektiyse bende

   Benliğim kalmadı zerrece bende

   1Aşkın beni sonunda çektiyse, ‘bende’;

   2bende zerre kadar benlik kalmadı.

   Aşkın çekmesi ile benliğin kalmaması iki dizeyi bağlar. Yinelenen ‘bende’ kul veya tutsak anlamındaki bende, ‘ben de’ ve içte bulunma değerleri arasında bir söz oyunu kurabilir; kaynakta olmayan ‘ona geldim’ eylemi eklenmeden çekim ve benlik kaybı korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hidmetinde oldum ne çâre bende

   Yaktı derûnumu bir gün âh ile

   1Hizmetinde bir kul oldum, başka ne çare;

   2bir gün ah ederek içimi yaktı.

   Benlikten geçiş hizmette kul olmaya varır ve başka çare bırakmaz. İkinci dizedeki özne tarihî yüzeyde kapalıdır; modern aktarım ahın içi yakan etkisini korur, bu yanışı kesin biçimde sevgiliye veya başka bir faile bağlamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Aç gözünü değil isen sen de kör

   Menâhîde sakla seni sende gör

   1Kör değilsen gözünü aç;

   2yasaklardan sakın, kendini kendi içinde gör.

   Göz açma çağrısı fiziksel körlüğü ahlaki dikkatsizlikle birleştirir. Yasaklardan sakınmanın yolu dışarıyı gözetmek değil kendini kendi içinde görmektir. Öğüt, denetimi başkasından önce kişinin iç muhasebesine yöneltir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Sende yokla ne ki vardır sende gör

   Melek merdûd oldu bir gün âh ile

   1Sende ne varsa onu yine sende ara;

   2melek bir gün ah yüzünden kovuldu.

   Aranan her şeyin kişinin içinde yoklanması istenir; hemen ardından kovulmuş melek örneği gelir. Kaynak ‘bir gün âh ile’ derken belirli kıssayı açıklamaz. Şiir, içteki kibir ve isyan ihtimaline karşı uyarıyı tahmine kapalı bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Cehâlet kişinin kaddini eğer

   Kul günahsız olmaz der isen eğer

   1Cehalet kişinin boyunu eğer;

   2‘Kul günahsız olmaz’ dersen eğer

   Cehalet insanın boyunu eğer; bilgisizlik hem manevi hem bedensel bir çöküş gibi görünür. ‘Kul günahsız olmaz’ sözü mazeret olarak kurulursa, genel insan zayıflığı kişisel sorumluluktan kaçış aracına dönüşebilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Hamâkat zahrında olur bir eğer

   İns ü cin duymasın bir gün âh ile

   1Ahmaklığın sırtında bir ‘eğer’ olur;

   2insanlar ve cinler duymasın; bir gün âh ile...

   İlk dize hamakatın sırtı ile eğer/eyer sesini bir araya getirir. İkinci dizedeki ‘duymasın’ kipi ve ‘bir gün âh ile’ parçasının yüklem ilişkisi tamamıyla açık değildir; konuşana ‘ah et’ buyruğu verilmez ve gizli pişmanlık öğretisi eklenmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Gaflette cismimi kıldı bu derde

   Ömer bir hâl ile düştü bu derde

   1Gaflet bedenimi bu derde düşürdü;

   2Ömer bir hâl ile bu derde düştü.

   Gaflet bedeni derde düşüren neden olarak gösterilir; mahlasla birlikte Ömer de aynı hâlin içine alınır. İlk dizedeki genel sebep ikinci dizede kişisel itirafa dönüşür. Şair öğüdü dışarıdan vermek yerine kendi düşüşünü kanıt gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Ey gönül mihnet değil bu derde

    Korkarım ki yanar birgün âh ile

    1Ey gönül, ‘mihnet değil bu derde’;

    2korkarım bir gün âh ile yanar.

    İlk dizedeki ‘mihnet değil bu derde’ yüzeyi devrik veya eksik bir bağ taşır; basılı metin küçümsememe buyruğu içermez. İkinci dize bir gün âhla yanma korkusunu bildirir. Kapalı ilk dize yeni bir uyarıya çevrilmeden literal ve belirsiz bırakılır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle