Cemâlin dilberâ bâğ-ı İrem’dir de ne dersen de

Şair sevgilinin yüzünü İrem bağı, dudağını derman sayar; gittiği yere kendisini de götürmesini ister, gam tekkesinde derviş ve zararsız abdal diye anılmayı kabul eder, gördüğü cefayı kerem sayar ve sevgilinin semtini Kâbe çevresine benzetir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Cemâlin dilberâ bâğ-ı İrem’dir de ne dersen de

   Lebin derdin çeken derdine emdir de ne dersen de

   1Ey güzel, yüzün İrem bağıdır; ne dersen de;

   2dudağının derdini çekenin derdine ilaçtır; ne dersen de.

   Sevgilinin yüzü cennet bahçesi İrem’e, dudağı da dert çeken için ilaca benzetilir. Her dizeyi kapatan ‘ne dersen de’ tekrarı, övgünün sevgilinin itirazından etkilenmeyeceğini ve âşığın kendi adlandırmasına bağlı kaldığını gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Efendin kande gidersen beni de bilice al git

   Sararsa nendürür deyu gülümdür de ne dersen de

   1Efendim, nereye gidersen beni de yanına alıp götür;

   2sararmışsa ‘nedir?’ diye sorana ‘gülümdür’ de; ne dersen de.

   Âşık sevgilinin yolculuğuna katılmak ister; ayrılığın verdiği sarılık, dışarıdakilerin soracağı görünür belirtiye dönüşür. ‘Gülümdür’ cevabı bu sararmayı kaynakta kesinleştirilmeyen bir beden ya da nesneye bağlamadan sevgi diliyle sahiplenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Görüp bu tekye-i gamda sorarlarsa bu derviş ne

   Zararsızca bir abdal de dedemdir de ne dersen de

   1Bu gam tekkesinde görüp ‘Bu derviş nedir?’ diye sorarlarsa

   2‘zararsız bir abdal, dedemdir’ de; ne dersen de.

   Gam alanı bir tekke, âşık da orada görülen derviştir; toplum onun kimliğini sevgiliden öğrenir. ‘Zararsız abdal’ sözü hem alçakgönüllü bir öz tanım hem de çevreye tehdit oluşturmadığını bildiren savunmadır; ‘dedem’ yakınlık payı verir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Benim keyfiyyet-i hâlim sana sordukta ahbâbım

   Bana ettiklerin cevri keremdir de ne dersen de

   1Dostlarım benim hâlimin niteliğini sana sorduğunda

   2bana ettiğin cefaları ‘keremdir’ diye anlat; ne dersen de.

   Dostlar âşığın hâlini sevgiliye sorunca, yaşanan eziyetin adı tersine çevrilip ‘kerem’ olacaktır. Bu, cefanın gerçekten iyilik olduğu nesnel bir hüküm değil; Ömer’in sevgilinin davranışını kötü sözle anmama ve acıyı lütuf gibi taşıma tavrıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Efendim Kâ’be-i kûyin tavâfında Ömer şeydâ

   Safâ nü Merve yâ Beyt-i Harem’dir de ne dersen de

   1Efendim, semtinin Kâbe’sini tavaf ederken Ömer çılgındır;

   2‘Safâ nü Merve’ yahut ‘Kutsal Ev’dir de; basılı ‘nü’ yüzeyi tanıksız normalleştirilmedi.

   Sevgilinin semti Kâbe, Ömer’in çevresinde dolaşması tavaf olarak kurulur. Son dize Safâ, Merve ve Beyt-i Harem adlarını aşk coğrafyasına taşırken aradaki basılı ‘nü’ yüzeyinin görevi ikinci tanık olmadan kesinleşmez; bu nedenle üç yer adı sessizce ‘ile’ bağlacıyla birleştirilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle