Cemâlin pertev-i nûr u ziyâdır çeşmi mestânım

Sevgilinin yüzü ışık ve âlemi gösteren ayna olarak övülür. Şair, güzel sevmeyi hata sayan vaizlerin ardından tekil ‘anın’ göndergesini açık bırakır; kıyamet haşri gerçekleştiğinde bile sevda yolundan dönmeyeceğini ve aşk ateşinin başında bir belâ olduğunu söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Cemâlin pertev-i nûr u ziyâdır çeşmi mestânım

   [R]uhin âyîne-i âlemnümâdır çeşmi mestânım

   1Ey sarhoş gözlüm, yüzünün güzelliği nur ve ışık parıltısıdır.

   2Yanağın âlemi gösteren bir aynadır, ey sarhoş gözlüm.

   Sevgilinin cemali nur ve ışık parıltısı olarak övülür; ikinci dizede yanağı âlemi gösteren aynaya benzetilir. Kaynakta ‘[R]uhin’ ilk glifi hasarlı ve köşeli parantezle tamamlanmıştır; modern karşılıkta bu hasar sahte bir ‘[Y]anağın’ braketiyle yeniden üretilmez, özgün aparat kaynak notu ve sözlükte tutulur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kaşın sammûr-i Hindidir gözün ayn-ül hayât ancak

   Kıyâmet kametin medha sezâdır çeşmi mestânım

   1Kaşın Hint samuru gibidir, gözün ise hayat pınarıdır.

   2Kıyamet gibi boyun övgüye layıktır, ey sarhoş gözlüm.

   Kaşın samura, gözün hayat suyuna benzetilmesi renk ve canlılık imgelerini birleştirir. Ardından sevgilinin boyu kıyametle ilişkilendirilip övgüye değer sayılır. “Kıyamet” burada hem doğrulup duran boyu hem sarsıcı güzelliği çağrıştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Çıkup kürsîde vâizler güzel sevmek hatâ dermiş

   Anın takvâ vü zühdü hep riyâdır çeşmi mestânım

   1Vaizler kürsüye çıkıp güzel sevmek hatadır dermiş.

   2‘Anın’ takvası ve zühdü bütünüyle gösteriştir; tekil gönderge kapalıdır, ey sarhoş gözlüm.

   İlk dizede kürsüye çıkan vaizler çoğul olarak güzel sevmeyi hata sayar. İkinci dize ise ‘anın’ diye tekil bir göndergeyle takva ve zühdün riya olduğunu söyler; bu geçişi doğrudan ‘onların takvası’ diye çoğullaştırmak kaynak biçimini siler. Yorum göndergeyi açık bırakırken eleştirinin gösteriş odağını korur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kıyâmet haşrolunca râh-ı sevdâdan gönül geçmez

   Mahabbet arz-ı dilde hep sanadır çeşmi mestânım

   1Kıyamet haşri gerçekleştiğinde bile gönül sevda yolundan dönmez.

   2Gönlün aşk sunusu bütünüyle sanadır, ey sarhoş gözlüm.

   ‘Haşrolunca’ bir bitiş sınırı olan ‘dirilene dek’ değil, haşrin gerçekleştiği zamanı bildirir. Bu nedenle gönül kıyamet günü diriliş olduğunda bile sevda yolundan geçmez; ikinci dize de gönül alanındaki muhabbetin bütünüyle sevgiliye yöneldiğini söyler. Sadakat yalnız haşre kadar değil, haşir anında da sürer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kulun Âşık Ömer derdin giriftâr olmayan bilmez

   Mahabbet âteşi serde belâdır çeşmi mestânım

   1Kulun Âşık Ömer’in derdini ona tutulmayan bilmez.

   2Aşk ateşi başta taşınan bir belâdır, ey sarhoş gözlüm.

   Mahlaslı beyit, Âşık Ömer’in derdini ancak aynı aşka yakalananın anlayabileceğini söyler. Son dize aşk ateşini başta taşınan bir belâ sayar. Dert hem paylaşılmaz deneyim hem de âşığın kimliğini belirleyen sürekli yük olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle