Mumbuç İlleri

Deli Boran yüksekten Mumbuç illerini, evlerini, çiçeklerini, Sacur suyunu, atlarını ve Fırat’a benzeyen sellerini seyreder. Yağız atların sekişiyle benli güzellerin bakışı aynı hareket alanına girer; son bölümlerde ceylan, batı yeli, burma ve sürme ayrıntıları görünür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Çıktım ücesine baktım

   Baktım Mumbuç illerine

   1Çıktım yücesine baktım.

   2Baktım Mumbuç illerine.

   Yükseğe çıkıp bakmak, Mumbuç illerini geniş bir görüş alanına yerleştirir. Tekrarlanan bakma eylemi, anlatıcının gördüklerini sırayla kaydedeceği bir seyir ve tanıklık düzeni kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Eğbez eğbez evler konar

   Ücesine bellerine

   1“Eğbez eğbez” evler kurulmuş; bu ikilemenin anlamı belirsizdir.

   2Evler tepelere, dağ sırtlarına kuruluyor.

   Evlerin yamaçlara ve yüksek sırtlara kurulması yerleşimin topografyasını verir. “Eğbez eğbez” ikilemi çözülemediğinden evlerin biçimi ya da dizilişi hakkında ek nitelik uydurulmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Halisenin [1] gülü kokar

   Kızlar yanağına sokar

   1“Halisenin gülü” kokar; aparat bu adın göndergesini kesinleştirmez.

   2Kızlar yanağına sokar.

   Aparatlı “Halisenin gülü” sözü belirli bir çiçeği ya da kişiyi kesinleştirmeden koku imgesi kurar. Kızların bu gülü yanağa yaklaştırması, kokuyu beden ve süslenme sahnesine taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Sacur derler bir su akar

   Gövel döner göllerine

   1Sacur derler bir su akar.

   2“Gövel” göllerine döner; sözcüğün anlamı kaynakta belirsizdir.

   Sacur adı verilen suyun akışı hareketi başlatır; “Gövel”in göllere dönüşü bu su çevresine ikinci bir canlılık ekler. Sözcük belirsiz olduğu için dönen varlığın türü belirtilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Mumbuç derler bir şar imiş

   Ağalık Beylik yer imiş

   1Mumbuç derler bir şehir imiş.

   2Ağaların ve beylerin yeriymiş.

   Mumbuç önce şehir olarak tanıtılır, ardından ağalarla beylerin yeri sayılır. Yerleşimin fiziksel niteliğinden toplumsal yapısına geçilerek güçlü ve seçkin bir merkez görüntüsü oluşturulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Doru küheylânı varmış

   Kurşun değmiş kollarına

   1Doru küheylânı varmış.

   2Kurşun değmiş kollarına.

   Record the doru küheylan and the following bullet-struck arms without assigning the arms to the horse or inventing a wounded-horse narrative.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Yağız atların sekişi

   Benli dilberler bakışı

   1Yağız atların sekişi.

   2Benli dilberler bakışı.

   Yağız atların sekmesi ile benli güzellerin bakışı iki ayrı hareketi eşleştirir. Biri bedensel çeviklik, öteki göz üzerinden etki yaratır; bölgenin canlılığı at ve insanla birlikte anlatılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Fırat’ın coşkun akışı

   Benzer Besay sellerine

   1Fırat’ın coşkun akışı.

   2Kaynakta “Besay” diye geçen sellere benzer; adın göndergesi kesinleşmez.

   Fırat’ın coşkun akışı, “Besay” adıyla anılan sellere benzetilerek suyun gücü büyütülür. Adın hangi yere ait olduğu kesinleşmediğinden yorum yalnız taşkınlık benzerliğini izler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Bunu deyen DELİ BORAN

   Sevdiğine meyil veren

   1Bunu diyen DELİ BORAN.

   2Sevdiğine gönül veren.

   Mahlas, görülen coğrafyanın anlatıcısını açıkça Deli Boran olarak belirler. Sevdiğine gönül verme sözü, dışarıdaki yer ve tabiat tasvirini şairin kişisel bağlılığına bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Top top olmuş ağca ceran

    Gider garbî yellerine

    1Akça ceylanlar küme küme olmuş.

    2Gider batı yellerine.

    Küme hâlindeki akça ceylanlar toplu bir tabiat görüntüsü kurar; batı yeline yönelmeleri bu kümeye akış kazandırır. Seyir, hayvanların rüzgârla birlikte uzaklaşmasına dönüşür.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
11. 11

    Kola vururlar burmayı

    Göze çekerler sürmeyi

    1Kola vururlar burmayı.

    2Göze çekerler sürmeyi.

    Koldaki burma ve gözdeki sürme, bedeni iki ayrı süsleme hareketiyle işler. Takı ile makyaj yan yana gelerek bölgenin güzellerini giyimden bakışa uzanan ayrıntılarla görünür kılar.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
12. 12

    Şahin neylesin turnayı

    Havas [1] olmuş tellerine

    1Şahin neylesin turnayı.

    2Telleri “Havas” olmuş; basılı aparat bu sözcüğü açıklamaz.

    Şahinin turna karşısındaki değeri sorgulanırken tellerle ilgili aparatlı “Havas” yüzeyi kapanışı belirsiz bırakır. Kaynak açıklamadığı için iki dize arasında kesin bir neden bağı kurulmaz.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle