Çıktım ücesine seyran eyledim
Yüksek bir yere çıkıp etrafa bakan şairin gördüğü her şey perişan: çöl, dağ, bağ, saz. Kendi derdini tek başınalıktan çıkarıp bütün illere yayan üç dörtlük.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Çıktım ücesine eyledim
Dost ile gezdiğim çöller perişan
Bir başıma olsam gam çekmez idim
Bir ben değil cümle iller perişan
1Yükseğine çıkıp etrafı seyrettim.
2Dostla gezdiğim çöller perişan.
3Yalnız kendim olsam gam çekmezdim.
4Bir ben değil, bütün eller perişan.
- 2
Başı dumanlı dağlar
Hastanın halinden ne bilir sağlar
Bozulmuş siyeci bağlar
Bülbülün konduğu güller perişan
1Başı parça parça dumanlı dağlar.
2Sağlam olan, hastanın hâlini ne bilir?
3Çiti bozulmuş, bağları virane.
4Bülbülün konduğu güller perişan.
Bağın çiti bozulunca bağ da gül de korumasız kalıyor. Ortadaki soru bunu insana çeviriyor: Hastanın hâlini bilmeyen sağ, yıkılan çitin ardındaki gülü de görmüyor.
- 3
Karacoğlan der ki olaydı sözüm
Ayağın altına türaptır yüzüm
Kırılmış perdesi çalmıyor sazım
Sazlar düzen tutmaz teller perişan
1Karacoğlan der ki: sözüm dinlenseydi.
2Yüzüm, ayağının altındaki toprak.
3Perdesi kırılmış, sazım çalmıyor.
4Sazlar düzen tutmuyor, teller perişan.
Şiirin sonunda bozulan şey artık bağ değil saz. Sözü dinlenmeyen âşığın çalgısı da düzen tutmuyor; yıkım manzaradan çıkıp şairin elindeki alete geçiyor.
Metnin kaynağı
Türkçe Vikikaynak’ın 144089 numaralı sürümü esas alındı (kitap s. 82, tarama s. 92, tarama sürümü 137724); antolojide “— 10 —” numarasıyla veriliyor. Vikikaynak’ta aynı şiirin “Çıkıp Yücesine Seyran Eyledim” başlıklı dört dörtlüklü ikinci bir varyantı da bulunuyor (rev. 140693); orada “ak kuğulu göller” ve “Arap ata binip” gibi bambaşka dizeler var. Bu kayıt 1938 antolojisinin üç dörtlüklü metnine bağlı kaldı, iki varyant harmanlanmadı. Metin, Sadettin Nüzhet Ergun’un Halk Edebiyatı Antolojisi adlı derlemesinin (İstanbul, 1938) taranmış nüshasından aktarıldı. Dizegâh’taki bu beş ek metnin tamamı aynı derlemeye bağlıdır; türkü icralarında dolaşan başka varyantlarla karıştırılmadı. Kaynakta büyük harfle dizilen mahlas (KARACOĞLAN) normal yazıma çevrildi; harf kadrosuna, noktalamaya ve dize düzenine dokunulmadı.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Şair yüksek bir yere çıkıyor ama manzara değil harabe görüyor. “Bir ben değil” demesi derdi hafifletmiyor; acıyı paylaşmak yerine acının ne kadar yaygın olduğunu itiraf ediyor.