Çocuk Sesi

Bir dil ustasının, dilin bütün kurallarını çiğneyen bir sese teslim oluşu. Şiir baştan sona “nedir bu ses” diye sorar ve cevabı en son dizede verir: bir çocuk.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Nedir bu ses ki bedî' ü beyânı harc eyler..

   Güler kavâid-i sarfa, kavâid-i nahve..

   Verir edâ-yı fesâhat tenâfür-i haşve?

   Nedir ki sehvine dilbestedir belâgetler?

   1Nedir bu ses ki bedî ve beyan ilmini harcar;

   2sarf ve nahiv kurallarına güler;

   3kulak tırmalayan gereksiz seslere fesahat edası verir?

   4Nedir ki belagatler onun yanlışına gönül bağlamıştır?

   Cenab kendi silahlarını sayıyor: bedî, beyan, sarf, nahiv, fesahat, belagat. Altı terim ve altısı da yeniliyor. Şiirin şakası burada — dilin ustası, dili bilmeyen karşısında çaresiz.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bu ses egerçi rekîk ü sahîftir yekser;

   Fakat rıza veremez bir lisân ona lâgva

   Hep ümmehât-ı belâgat koşar onu afva,

   Bütün lisân-ı melâit eder onu ezber

   1Bu ses gerçi baştan sona tutuk ve sığdır;

   2fakat hiçbir dil ona “boş söz” demeye razı olamaz.

   3Belagatin bütün anaları onu affetmeye koşar,

   4meleklerin dili onu ezberler.

   Kusur kabul ediliyor ama sonuç değişmiyor. “Ümmehât-ı belâgat” — belagatin anneleri — ilginç bir birleşim: kuralları koyan otoriteler burada annelik yapıyor, yani affediyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Nedir bu ses ki eder kalb-i mugberi tesrîr,,

   Eder piyâle-i rûha isâle-i ümmîd..

   Meleklerin lekesiz nutkunu eder takrîr?

   1Nedir bu ses ki küskün kalbi sevindirir,

   2ruh kadehine umut akıtır,

   3meleklerin lekesiz konuşmasını anlatır?

   Soru yeniden soruluyor ama artık dil bilgisiyle değil, etkiyle: küskün kalbi sevindiriyor. “Piyâle-i rûh” — ruh kadehi — Cenab'ın somut nesnelerle soyut kavramları birleştirme alışkanlığının bir örneği.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Sımâh-ı kalbime nâreste nagmeler getirir

   Bu savt-ı bülbül-i âtî, bu savt-ı bag-ı nüvîd,

   Bu ses ki bir sarışın, bir dilrübâ çocuk sesidir!

   1Kalbimin kulağına henüz olgunlaşmamış ezgiler getirir

   2bu geleceğin bülbülünün sesi, bu müjde bahçesinin sesi;

   3bu ses ki bir sarışın, gönül alan çocuk sesidir!

   Cevap en son kelimeye saklanmış. “Geleceğin bülbülü” tanımı çocuğu bir vaade dönüştürüyor: henüz olgunlaşmamış ezgiler, bir gün olgunlaşacak. Şiir sorusunu on dört dize boyunca taşıyıp tek kelimeyle çözüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle