Umut şiirleri

Klasik şiirde umut bir haberdir. Muhibbî'nin “Müjde ey bîçare dil kim nâzla dilber gelür” gazeli baştan sona bir gelişi duyurur; “gelür” redifi beyit beyit sırayla dilberi, canı, Yûsuf'u ve güzeller şahını haber verir. Ayrılıkta ölü sayılan gönül bu haberle yeniden mamur olur — umut burada beklemek değil, müjdeyi almaktır.

Tekke şiirinde umut bir vakte bağlanır. Teslim Abdal'ın “Yönümü döndürdüm Sarı Sultan’a” nefesinde şair yüzünü sırayla erenlere döndürüp dileğini söyler ve her dörtlük aynı redifle, sabah vaktine işaret ederek kapanır. Umut burada bir beklenti değil, her sabah yeniden yapılan bir işlemdir; şiirin güvencesi geleceğin değil, tekrarın kendisidir.

Servet-i Fünûn'da umut önce şüpheye alınır. Cenab Şahabeddin'in “Berg-i Hazân”ında dalından kopan yaprak kendisine başka bir yerde bahçe hazırlandığını sanır ve bu sanıyla toprağa düşer: umut, düşüşü hafifleten bir yanılgıdır. “Elhân-ı Hazân” aynı mevsimi bir sözle kapatır — gelecek baharı birlikte beklemek — ve “Çocuk Sesi” bütün şiiri “Nedir bu ses” sorusuyla yürütüp cevabı son dizeye saklar; umut orada gelecek olanın sesidir.

Tevfik Fikret'te ise umut kişiden ayrılır. “Bu memlekette de bir gün sabah olursa, Halûk,” diye başlayan manzume oğluna seslenir ve o gün geldiğinde kendisinin unutulmasını ister; sabahın geleceğinden emindir ama o sabahta kendine yer aramaz. Bu sayfadaki şiirler umudun sırayla nasıl müjde, dua, yanılgı ve devredilen bir söz olduğunu gösteriyor.